Η ιδέα μπορεί να σε ελκύει και ταυτόχρονα να σε φέρνει σε δύσκολη θέση. Σε ένα συμφωνημένο ερωτικό πλαίσιο, ίσως σου αρέσει να αναλαμβάνεις έναν ρόλο που περιλαμβάνει υποτίμηση. Έξω από αυτό, όμως, θέλεις να σου μιλούν με σεβασμό. Αναρωτιέσαι αν υπάρχει αντίφαση: «Μήπως κατά βάθος δεν εκτιμώ τον εαυτό μου; Γιατί να μου αρέσει κάτι που στην καθημερινότητα θα με πλήγωνε;».
Αυτές οι ερωτήσεις αξίζουν προσεκτική συζήτηση. Μια φαντασίωση ή προτίμηση δεν αρκεί για να συμπεράνουμε τι πιστεύεις για την αξία σου. Ταυτόχρονα, η λέξη «παιχνίδι» δεν αρκεί για να κάνει κάθε συμπεριφορά αποδεκτή. Χρειάζεται να δούμε τι επιλέγεται, τι έχει συμφωνηθεί και πώς το βιώνουν οι άνθρωποι που συμμετέχουν.
Τι σημαίνει συναινετική ερωτική ταπείνωση;
Ο όρος χρησιμοποιείται για μια δυναμική μεταξύ ενηλίκων στην οποία στοιχεία υποτίμησης εντάσσονται σε ένα ερωτικό πλαίσιο που οι συμμετέχοντες έχουν επιλέξει. Μπορεί να αφορά ρόλους ή λόγια με προσωπική σημασία. Δεν υπάρχει μία ενιαία εμπειρία που να περιγράφει όλους όσοι ενδιαφέρονται γι’ αυτή.
Η συναίνεση χρειάζεται να αφορά το συγκεκριμένο περιεχόμενο και τις συνθήκες, όχι μια γενική ιδέα ότι «μου αρέσει η υποταγή». Κάτι μπορεί να είναι επιθυμητό για έναν άνθρωπο και επώδυνο για άλλον. Ακόμη και στον ίδιο άνθρωπο, το νόημα μιας λέξης μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τη στιγμή και τη σχέση.
Η ανασκόπηση για τη συναίνεση στο BDSM αναδεικνύει τη σημασία της διαπραγμάτευσης και των παραβιάσεων συναίνεσης. Αυτό είναι ουσιαστικό εδώ: ο ερωτικός χαρακτήρας μιας εμπειρίας δεν καταργεί την ανάγκη να μπορεί κάθε συμμετέχων να διαφωνεί και να σταματά.
Σημαίνει ότι έχω χαμηλή αυτοεκτίμηση;
Δεν μπορούμε να βγάλουμε τέτοιο συμπέρασμα μόνο από μια προτίμηση. Μπορεί κάποιος να έχει ενδιαφέρον για έναν συγκεκριμένο ρόλο και παράλληλα να διεκδικεί σεβασμό στην καθημερινότητά του. Μπορεί επίσης να δυσκολεύεται με την αυτοεκτίμησή του, όπως μπορεί να συμβαίνει και σε ανθρώπους χωρίς αυτό το ενδιαφέρον.
Μια πιο χρήσιμη ερώτηση είναι πώς συνδέεται η συγκεκριμένη εμπειρία με τη ζωή σου. Αισθάνεσαι ότι επιλέγεις; Μπορείς να πεις ότι κάτι δεν σου άρεσε; Η σχέση αναγνωρίζει την αξία σου έξω από τον ρόλο; Ή χρησιμοποιείς την ιδέα του παιχνιδιού για να ανεχτείς λόγια που στην πραγματικότητα σε πληγώνουν;
Η AASECT υποστηρίζει μια προσέγγιση που δεν παθολογικοποιεί αυτόματα τις διαφορετικές ερωτικές προτιμήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εμπειρία είναι ωφέλιμη. Σημαίνει ότι η αξιολόγηση χρειάζεται να εξετάζει τον άνθρωπο, τη συναίνεση και τις επιπτώσεις, όχι μόνο την ονομασία της προτίμησης.
Η φαντασίωση δεν αποφασίζει τι αντέχεις στην πραγματικότητα
Μπορεί κάτι να σε ελκύει ως ιδέα και να σου είναι δυσάρεστο όταν ακούγεται από έναν πραγματικό άνθρωπο. Στη φαντασία έχεις περισσότερο έλεγχο στο πλαίσιο και στην εξέλιξη. Στην πραγματική επαφή υπάρχουν τόνος φωνής, απρόβλεπτες αντιδράσεις και η ιστορία της σχέσης σας.
Δεν χρειάζεται να επιμείνεις επειδή «εγώ το ζήτησα». Μπορείς να ανακαλέσεις, να σταματήσεις ή να αποφασίσεις ότι προτιμάς να παραμείνει φαντασίωση. Η ανακάλυψη ότι κάτι δεν σου ταιριάζει στην πράξη είναι πληροφορία, όχι αποτυχία ή ασυνέπεια.
Ούτε χρειάζεται μια δοκιμή να οδηγήσει σε πιο έντονη επανάληψη. Δεν υπάρχει υποχρεωτική πορεία εξέλιξης ούτε επίπεδο που πρέπει να φτάσεις για να θεωρείται αυθεντική η προτίμησή σου. Το ενδιαφέρον μπορεί να παραμένει περιορισμένο, περιστασιακό ή μόνο φαντασιακό.
Ποια θέματα χρειάζεται να μείνουν έξω;
Πριν από μια κοινή εμπειρία, έχει σημασία να συζητηθούν όσα δεν θέλεις να χρησιμοποιηθούν. Μπορεί να αφορούν την εμφάνιση, μια ανασφάλεια, προσωπικές απώλειες, οικογενειακά ζητήματα ή δύσκολες προηγούμενες εμπειρίες. Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις λεπτομερώς γιατί ένα θέμα είναι εκτός ορίων.
Μπορεί να σε βοηθήσει η φράση: «Αυτό δεν θέλω να μπαίνει στο παιχνίδι, ακόμη κι αν σε άλλη στιγμή σου έχω μιλήσει γι’ αυτό». Το ότι εμπιστεύτηκες μια ευάλωτη πλευρά σου δεν σημαίνει ότι έδωσες άδεια να χρησιμοποιηθεί ερωτικά. Η προσωπική αποκάλυψη και η συναίνεση σε έναν ρόλο είναι διαφορετικά πράγματα.
Τα όρια δεν είναι απαραίτητο να είναι συμμετρικά. Μια λέξη μπορεί να είναι αποδεκτή για τον έναν και όχι για τον άλλον. Δεν χρειάζεται να διαπραγματευτείς ώστε να γίνεις λιγότερο ευαίσθητος. Η ευαισθησία σου είναι μέρος της πληροφορίας που ο άλλος χρειάζεται να σεβαστεί.
Πότε η δυναμική γίνεται πραγματική υποτίμηση;
Σκέψου ένα υποθετικό παράδειγμα. Ο Μάνος έχει συμφωνήσει σε έναν συγκεκριμένο ερωτικό ρόλο. Σε έναν καθημερινό καβγά, ο σύντροφός του χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια για να τον πληγώσει και μετά λέει: «Αφού σου αρέσει όταν σου μιλάω έτσι». Η προηγούμενη συναίνεση δεν καλύπτει αυτή τη χρήση.
Η διάκριση δεν εξαρτάται μόνο από τις ίδιες τις λέξεις. Αφορά το πλαίσιο, την πρόθεση, τη συμφωνία και τη δυνατότητα διακοπής. Η υποτίμηση που συνεχίζεται παρά τη διαφωνία σου, η έκθεση σε τρίτους χωρίς άδεια ή η τιμωρία επειδή έθεσες όριο χρειάζονται να αντιμετωπιστούν ως προβλήματα.
Αν φοβάσαι να πεις ότι πληγώθηκες επειδή θα δεχτείς απειλές, εκφοβισμό ή περισσότερη πίεση, προτεραιότητα είναι η ασφάλεια. Δεν χρειάζεται να λύσεις την κατάσταση με καλύτερη υποκριτική μέσα στον ρόλο. Μπορεί να χρειάζεσαι ατομική υποστήριξη και βοήθεια για να εξετάσεις τις επιλογές σου.
Το σώμα μου ανταποκρίθηκε. Αυτό σημαίνει ότι το ήθελα;
Η σωματική ανταπόκριση δεν αποτελεί απόδειξη συναίνεσης. Μπορείς να βιώσεις διέγερση και ταυτόχρονα να μη θέλεις μια πράξη ή μια συνέχεια. Η συναίνεση αφορά την ελεύθερη επιλογή σου, όχι την ερμηνεία που κάνει κάποιος άλλος για το σώμα σου.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν μετά από μια εμπειρία αισθάνεσαι μπερδεμένος. Δεν χρειάζεται να ακυρώσεις τη δυσφορία σου επειδή υπήρξαν ευχάριστες αισθήσεις. Μπορείς να αναγνωρίσεις τα διαφορετικά κομμάτια της εμπειρίας χωρίς να υποχρεωθείς να τα χωρέσεις σε ένα απόλυτο «ήταν όλα καλά» ή «δεν ένιωσα τίποτα».
Αν κάτι ξεπέρασε τη συμφωνία σας, μπορείς να το πεις με ακρίβεια: «Αυτό το σημείο δεν το ήθελα και χρειάζομαι να μην επαναληφθεί». Δεν απαιτείται να αποδείξεις το όριό σου μέσω συγκεκριμένης συναισθηματικής ή σωματικής αντίδρασης.
Αν δεν κατάφερα να σταματήσω τη στιγμή;
Μπορεί κάποιος να δυσκολευτεί να μιλήσει, να ακινητοποιηθεί ή να χρειαστεί χρόνο για να καταλάβει ότι κάτι τον ενόχλησε. Το ότι δεν εκφράστηκε αμέσως δεν σημαίνει ότι έχασε το δικαίωμα να το συζητήσει. Η ευθύνη για προσεκτική επικοινωνία δεν βρίσκεται μόνο στον άνθρωπο που αναλαμβάνει τον υποτακτικό ρόλο.
Ένα συμφωνημένο σήμα μπορεί να είναι χρήσιμο, αλλά δεν λειτουργεί ως απαλλαγή από την προσοχή. Όταν υπάρχουν σημάδια δυσφορίας ή αδυναμία επικοινωνίας, χρειάζεται παύση. Το «δεν είπες τη λέξη» δεν αρκεί ως απάντηση σε κάποιον που περιγράφει ότι πληγώθηκε.
Μια μεταγενέστερη συζήτηση μπορεί να εξετάσει τι δεν ήταν σαφές, ποιο όριο χρειάζεται να αλλάξει και αν υπάρχει πραγματική διάθεση να ακουστεί η εμπειρία σου. Δεν είναι υποχρεωτικό να συμφωνήσεις σε επανάληψη για να αποδείξεις ότι εμπιστεύεσαι τον άλλον.
Πώς μιλάμε μετά, χωρίς να ακυρώνουμε όσα έγιναν;
Η φροντίδα μετά την επαφή μπορεί να βοηθήσει να επανέλθετε στον συνηθισμένο τρόπο σύνδεσής σας. Για κάποιον σημαίνει τρυφερή κουβέντα, για άλλον λίγη ησυχία. Αξίζει να έχετε συζητήσει προτιμήσεις, αλλά και να ρωτάτε τι χρειάζεται ο καθένας στη συγκεκριμένη στιγμή.
Μπορείς να πεις: «Αυτό μου άρεσε, αλλά εκείνο με δυσκόλεψε». Η μικτή αποτίμηση είναι απολύτως θεμιτή. Δεν χρειάζεται να χαρακτηρίσεις ολόκληρη την εμπειρία για να αναγνωρίσεις ένα σημείο που θέλεις να αλλάξει.
Αν ο άλλος ακούσει την παρατήρηση ως επίθεση, μπορεί να χρειαστεί να επιστρέψετε στη συζήτηση αργότερα. Η σταθερή άρνηση, όμως, να αναγνωριστεί οποιοδήποτε όριο είναι διαφορετικό ζήτημα. Η φροντίδα δεν είναι μόνο μια τρυφερή κίνηση μετά. Περιλαμβάνει και τη δυνατότητα να λογοδοτούμε για όσα συνέβησαν.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η θεραπεία;
Μπορείς να φέρεις τόσο την περιέργεια όσο και τη δυσφορία σου. Ίσως θέλεις να καταλάβεις μια φαντασίωση. Ίσως μια πραγματική εμπειρία σε μπέρδεψε. Ίσως δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις την προσωπική σου επιθυμία από την προσπάθεια να ικανοποιήσεις τον σύντροφο.
Η θεραπευτική διερεύνηση μπορεί να αφορά τη ντροπή, την αυτοεκτίμηση, τα όρια και τη σχέση. Δεν χρειάζεται να προϋποθέτει ότι η προτίμηση οφείλεται σε τραύμα. Αν υπάρχει σχετικό ιστορικό και θέλεις να το συζητήσεις, αυτό γίνεται με τον δικό σου ρυθμό και με βάση τις πραγματικές σου ανάγκες.
Στόχος μπορεί να είναι να αναγνωρίζεις καθαρότερα τι θέλεις, να εκφράζεις νωρίτερα μια δυσκολία ή να απομακρυνθείς από μια συνθήκη που σε βλάπτει. Δεν απαιτείται να αποδείξεις ότι η προτίμησή σου είναι είτε απολύτως ακίνδυνη είτε προβληματική για να δικαιούσαι βοήθεια.
Η αξιοπρέπειά σου δεν μπαίνει σε διαπραγμάτευση
Μπορεί να επιλέγεις έναν ερωτικό ρόλο που περιλαμβάνει στοιχεία υποτίμησης και να παραμένεις άνθρωπος που δικαιούται σεβασμό. Δεν υπάρχει συμφωνία που να αφαιρεί το δικαίωμά σου να αλλάξεις γνώμη ή να πεις ότι κάτι σε πλήγωσε.
Η χρήσιμη ερώτηση δεν είναι μόνο «γιατί μου αρέσει;». Είναι και «μπορώ να το επιλέγω χωρίς να χάνεται η φωνή μου;». Εκεί μπορεί να ξεκινήσει μια πιο ουσιαστική συζήτηση για την επιθυμία, την εμπιστοσύνη και τη φροντίδα.
Να ξεχωρίσουμε την επιθυμία από όσα σε πληγώνουν
Αν μια φαντασίωση ή εμπειρία ερωτικής ταπείνωσης σου δημιουργεί αμφιβολίες, μπορούμε να συζητήσουμε τι έχει σημασία για εσένα, πώς βιώνεις τα όριά σου και τι χρειάζεσαι στη σχέση.
Φωτογραφία εξωφύλλου: Tuva Mathilde Løland / Unsplash
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- ανασκόπηση για τη συναίνεση στο BDSM
- AASECT υποστηρίζει μια προσέγγιση που δεν παθολογικοποιεί αυτόματα τις διαφορετικές ερωτικές προτιμήσεις
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση. Τα παραδείγματα είναι υποθετικά.
