Τι είναι η Ψυχοσεξουαλική Θεραπεία;
Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία είναι μια εξειδικευμένη μορφή ψυχοθεραπείας που εστιάζει στις δυσκολίες που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα, τη σεξουαλική λειτουργία, την επιθυμία, την οικειότητα και τη σχέση με το σώμα.
Οι δια ζώσης συνεδρίες πραγματοποιούνται στο γραφείο μου στην Κυψέλη, Αθήνα.
Δεν αντιμετωπίζει τη σεξουαλική δυσκολία απλώς ως ένα σύμπτωμα που πρέπει να «διορθωθεί». Προσπαθεί να κατανοήσει τι συμβαίνει μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ζωής του ανθρώπου: τις εμπειρίες του, τις σχέσεις του, τις πεποιθήσεις γύρω από το σεξ, το άγχος, την εικόνα σώματος, την αυτοεκτίμηση, την ανάγκη ελέγχου, τη ντροπή ή τον φόβο αποτυχίας.
Στόχος της θεραπείας δεν είναι να δημιουργήσει μια ακόμη πίεση για «καλή σεξουαλική επίδοση», αλλά να βοηθήσει τον άνθρωπο ή το ζευγάρι να αποκτήσει μια πιο ελεύθερη, ασφαλή και ικανοποιητική σχέση με τη σεξουαλικότητά του.
Πώς δουλεύω στην Ψυχοσεξουαλική Θεραπεία
Στην αρχή προσπαθούμε να κατανοήσουμε όσο γίνεται πληρέστερα τη δυσκολία: πότε εμφανίζεται, πώς ξεκίνησε, σε ποιες συνθήκες επιδεινώνεται ή βελτιώνεται και ποιοι παράγοντες φαίνεται να τη διατηρούν. Για τον λόγο αυτό λαμβάνεται ένα αναλυτικό ψυχοσεξουαλικό ιστορικό και διαμορφώνουμε μαζί τους στόχους της θεραπείας.
Ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς μου είναι η δόμηση της θεραπευτικής υπόθεσης. Πρόκειται για έναν οργανωμένο τρόπο κατανόησης της δυσκολίας, ώστε να μη μένουμε μόνο στο σύμπτωμα, αλλά να βλέπουμε πώς αυτό συνδέεται με το προσωπικό ιστορικό, τις εμπειρίες, τις σχέσεις, τις πεποιθήσεις, το άγχος, τη σχέση με το σώμα και το σημερινό πλαίσιο ζωής.
Στην πράξη, η δόμηση της υπόθεσης οργανώνεται γύρω από τέσσερις βασικές ομάδες παραγόντων: τους προδιαθεσιακούς παράγοντες, που μπορεί να έχουν δημιουργήσει μεγαλύτερη ευαλωτότητα· τους εκλυτικούς, που συνδέονται με την έναρξη ή την επιδείνωση της δυσκολίας· τους διατηρητικούς, που εξηγούν γιατί το πρόβλημα εξακολουθεί να επιμένει σήμερα· και τους προστατευτικούς, δηλαδή τις προσωπικές δυνάμεις, τις θετικές εμπειρίες και τις σχέσεις που μπορούν να υποστηρίξουν την αλλαγή.
Αυτός ο χάρτης βοηθά τόσο τον θεραπευτή όσο και τον θεραπευόμενο. Ο θεραπευτής μπορεί να κατανοήσει πιο καθαρά πού χρειάζεται να παρέμβει και με ποια σειρά, ενώ ο θεραπευόμενος αποκτά μια πιο κατανοητή εικόνα για αυτό που του συμβαίνει και συχνά παύει να το βιώνει μόνο ως «αποτυχία». Με βάση τη δόμηση της υπόθεσης διαμορφώνεται το εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο: αποφασίζουμε ποιοι παράγοντες χρειάζεται να δουλευτούν πρώτα, ποιες παρεμβάσεις είναι πιο κατάλληλες, αν χρειάζεται συμμετοχή του/της συντρόφου ή συνεργασία με άλλο επαγγελματία υγείας και με ποιον τρόπο θα παρακολουθούμε την πορεία της αλλαγής. Έτσι, η θεραπεία δεν βασίζεται σε γενικές συμβουλές ή σε μία τεχνική που εφαρμόζεται σε όλους, αλλά σε ένα πλάνο προσαρμοσμένο στον συγκεκριμένο άνθρωπο και στη συγκεκριμένη δυσκολία.
Προδιαθεσιακοί παράγοντες
Εμπειρίες, πεποιθήσεις και μοτίβα που μπορεί να έχουν αυξήσει την ευαλωτότητα πριν εμφανιστεί η δυσκολία. Μπορεί να αφορούν τη σχέση με το σώμα, τη σεξουαλικότητα, την αυτοεκτίμηση, τη ντροπή, προηγούμενες εμπειρίες ή μοτίβα σχέσεων.
Εκλυτικοί παράγοντες
Γεγονότα ή αλλαγές που συνδέονται με την έναρξη ή την όξυνση της δυσκολίας. Για παράδειγμα, έντονο στρες, μια αρνητική σεξουαλική εμπειρία, μια αλλαγή στη σχέση ή μια στιγμή αποτυχίας που στη συνέχεια απέκτησε μεγαλύτερη σημασία.
Παράγοντες διατήρησης
Ό,τι κρατά τη δυσκολία ενεργή με τον χρόνο. Συχνά περιλαμβάνει άγχος επίδοσης, αποφυγή, υπερβολική αυτοπαρατήρηση, αρνητικές σκέψεις, πίεση για «επίδοση» ή δυσκολίες στην επικοινωνία του ζευγαριού.
Προστατευτικοί παράγοντες
Οι προσωπικές δυνάμεις, οι θετικές εμπειρίες, οι υποστηρικτικές σχέσεις και ό,τι ήδη λειτουργεί βοηθητικά. Αυτά είναι σημαντικά γιατί μπορούν να στηρίξουν ουσιαστικά τη θεραπευτική αλλαγή.
Ένα απλό παράδειγμα
Το παρακάτω είναι ενδεικτικό και δεν αφορά συγκεκριμένο θεραπευόμενο.
Ένας άνδρας μπορεί να εμφανίζει δυσκολία στη στύση κυρίως όταν βρίσκεται με σύντροφο, ενώ στον αυνανισμό δεν αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα. Στη δόμηση υπόθεσης μπορεί να φανεί ότι υπήρχαν ήδη αυστηρές πεποιθήσεις για το πώς «πρέπει» να λειτουργεί σεξουαλικά, ότι μια αγχωτική ή αρνητική εμπειρία πυροδότησε τη δυσκολία και ότι σήμερα το άγχος επίδοσης, η συνεχής παρατήρηση της στύσης και ο φόβος αποτυχίας τη διατηρούν. Παράλληλα, η καλή επικοινωνία με τη σύντροφο, η διατήρηση της επιθυμίας και η διάθεση να κατανοήσει τι του συμβαίνει μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά. Έτσι, η θεραπεία δεν εστιάζει απλώς στη «στύση», αλλά στους συγκεκριμένους μηχανισμούς που συντηρούν τη δυσκολία και στα σημεία όπου μπορεί να γίνει ουσιαστική αλλαγή.
Η δόμηση υπόθεσης δεν είναι μια στατική «διάγνωση» ούτε μια ετικέτα που μένει ίδια σε όλη τη θεραπεία. Είναι μια προσωρινή και εξελισσόμενη κλινική κατανόηση, η οποία εμπλουτίζεται και αναθεωρείται όσο προχωρούν οι συνεδρίες και εμφανίζονται νέα στοιχεία. Μας βοηθά να αποφασίζουμε πιο στοχευμένα πού χρειάζεται να δοθεί έμφαση — για παράδειγμα στο άγχος επίδοσης, στην αποφυγή, στην αυτοπαρατήρηση, σε δυσλειτουργικές πεποιθήσεις, στη σχέση με το σώμα, στην επικοινωνία του ζευγαριού ή σε βαθύτερα συναισθηματικά μοτίβα. Έτσι, θεραπευτής και θεραπευόμενος μπορούν να έχουν μια κοινή εικόνα για το τι δουλεύουν, γιατί το δουλεύουν και πώς θα αξιολογούν μαζί την πορεία της αλλαγής.
Η δουλειά μου συνδυάζει ψυχοεκπαίδευση, αποδόμηση μύθων γύρω από τη σεξουαλικότητα, διαχείριση άγχους επίδοσης και spectatoring, καθώς και εξατομικευμένες ασκήσεις όταν αυτές είναι κατάλληλες. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί αισθητηριακή εστίαση (sensate focus), σταδιακή επανασύνδεση με το σώμα και την ευχαρίστηση, αλλαγή μοτίβων που συντηρούν τη δυσκολία και ενίσχυση της επικοινωνίας του ζευγαριού.
Όταν χρειάζεται, η θεραπεία προχωρά βαθύτερα σε θέματα όπως η ντροπή, η εικόνα σώματος, η αυτοεκτίμηση, η ανάγκη ελέγχου, ο φόβος έκθεσης, η οικειότητα και παλαιότερες εμπειρίες που εξακολουθούν να επηρεάζουν τη σεξουαλική ζωή. Αν υπάρχουν ενδείξεις οργανικών ή φαρμακευτικών παραγόντων, μπορεί να προταθεί παράλληλη αξιολόγηση από τον κατάλληλο ιατρό.
Η σημασία της σεξουαλικής υγείας δεν μπορεί να παραβλεφτεί καθώς είναι στενά συνυφασμένη με την ψυχική υγεία. Όπως τα σωματικά και ψυχικά προβλήματα μπορούν να προκαλέσουν σεξουαλικές διαταραχές, έτσι και οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε προβλήματα ψυχικής και σωματικής υγείας.
Η έννοια της σεξουαλικής υγείας συνεπάγεται την ικανότητα δημιουργίας ουσιαστικών συναισθηματικών δεσμών μεταξύ των συντρόφων, και να μπορούν να επικοινωνήσουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους με υγιή και εποικοδομητικό τρόπο. Αυτό οδηγεί τα άτομα σε σεξουαλική λειτουργικότητα, η οποία περιλαμβάνει την παρουσία επιθυμίας, διέγερσης και ικανοποίησης.
Η σεξουαλική υγεία είναι κάτι περισσότερο από την απουσία δυσλειτουργίας
Ο στόχος της ψυχοσεξουαλικής θεραπείας δεν είναι απλώς να εξαφανιστεί ένα σύμπτωμα. Η σεξουαλική υγεία αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος βιώνει το σώμα του, την επιθυμία, την ευχαρίστηση, την οικειότητα, την επικοινωνία και το δικαίωμά του να εκφράζει τη σεξουαλικότητά του με ασφάλεια και ελευθερία.
Σύμφωνα με τον Pan American Health Organization και τον World Association for Sexology (2001):
«Σεξουαλική υγεία είναι η εμπειρία της διαδικασίας της σωματικής, ψυχολογικής και κοινωνικο-πολιτισµικής ευεξίας (well-being) που σχετίζονται µε τη σεξουαλικότητα. Η σεξουαλική υγεία αποδεικνύεται από την ελεύθερη και υπεύθυνη έκφραση των σεξουαλικών δυνατοτήτων που ωθούν σε αρμονική, προσωπική και κοινωνική ευεξία (wellness), διευκολύνοντας τα άτοµα και την κοινωνική ζωή. Δεν είναι απλά η απουσία δυσλειτουργίας, νόσου και/ή αναπηρίας. Για να αποκτηθεί και να διατηρηθεί η σεξουαλική υγεία είναι απαραίτητο να αναγνωρίζονται και να υποστηρίζονται τα σεξουαλικά δικαιώματα όλων των ανθρώπων».
Οι σεξουαλικές διαταραχές είναι διαταραχές στις φυσιολογικές διεργασίες που αφορούν τον κύκλο της σεξουαλικής απόκρισης. Όταν λέμε σεξουαλική απόκριση εννοούμε, μία σειρά συναισθηματικών και σωματικών αλλαγών που συμβαίνουν καθώς ένα άτομο διεγείρεται σεξουαλικά και συμμετέχει σε σεξουαλικά ερεθιστικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων της συνουσίας και του αυνανισμού. Περιλαμβάνουν, στο γραμμικό μοντέλο, τις φάσεις της διέγερσης, της κορύφωσης, του οργασμού και την φάση της αποκατάστασης.
Ταξινόμηση
Για λόγους απλής κατανόησης, οι σεξουαλικές δυσκολίες μπορούν να οργανωθούν σε τέσσερις βασικούς τομείς. Η σύγχρονη κλινική αξιολόγηση είναι πιο σύνθετη και λαμβάνει υπόψη τη διάρκεια, το πλαίσιο, την προσωπική ενόχληση και πιθανούς οργανικούς, σχεσιακούς ή ψυχολογικούς παράγοντες.
Οι σεξουαλικές διαταραχές παρουσιάζονται και στα δύο φύλα και συχνά αφορούν το ζευγάρι και όχι τον έναν από τους δύο.
Τα άτομα που αντιμετωπίζουν σεξουαλικά προβλήματα ή δυσκολίες στην ερωτική τους ζωή μπορούν να αναζητήσουν βοήθεια στη σεξουαλική θεραπεία, μια εξειδικευμένη μορφή θεραπείας για τις σεξουαλικές δυσλειτουργίες. Οι σεξοθεραπευτές προσφέρουν βοήθεια και θεραπευτική υποστήριξη στους θεραπευομένους τους, μέσα από μια σειρά οδηγιών και ασκήσεων, για να τους βοηθήσουν να εστιάσουν στη σεξουαλική ευχαρίστηση και όχι στην απόδοση και να συζητήσουν κάθε μύθο και παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα σεξουαλικότητας. Ο απώτερος στόχος της σεξουαλικής θεραπείας είναι να βελτιώσει τη σεξουαλική υγεία και ευημερία των θεραπευόμενων.
Ποιος μπορεί να παρέχει ψυχοσεξουαλική θεραπεία;
Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία παρέχεται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας με ειδική εκπαίδευση και κλινική εμπειρία στη σεξουαλική υγεία και στις σεξουαλικές δυσκολίες. Όταν χρειάζεται, η θεραπευτική δουλειά μπορεί να πλαισιώνεται από συνεργασία με τον κατάλληλο ιατρό ή άλλο επαγγελματία υγείας.
Πότε προτείνεται;
Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει σε δυσκολίες όπως στυτική δυσλειτουργία, πρόωρη ή καθυστερημένη εκσπερμάτιση, δυσκολίες οργασμού, μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, δυσκολίες διέγερσης, πόνο ή δυσκολία στη διείσδυση, καθώς και σε άγχος επίδοσης, δυσκολίες επικοινωνίας και ζητήματα οικειότητας μέσα στη σχέση.
Άτομα ή ζευγάρια μπορούν να συμμετέχουν στη σεξουαλική θεραπεία, ανεξάρτητα από τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ηλικία τους. Η σεξουαλική θεραπεία μπορεί να είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο για τα μέλη της LGBT+ κοινότητας που επιδιώκουν να βελτιώσουν τη σεξουαλική τους υγεία.
Χρειάζεται να έρθει και ο/η σύντροφός μου;
Όχι απαραίτητα. Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία μπορεί να ξεκινήσει ατομικά, ακόμη και όταν υπάρχει σχέση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η συμμετοχή του/της συντρόφου μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητική, όταν η δυσκολία έχει αρχίσει να επηρεάζει την επικοινωνία, την οικειότητα ή τη δυναμική του ζευγαριού. Αυτό αποφασίζεται μαζί, ανάλογα με το αίτημα και τις ανάγκες κάθε περίπτωσης.
Τι μπορεί να αλλάξει μέσα από την ψυχοσεξουαλική θεραπεία;
Η αλλαγή στην ψυχοσεξουαλική θεραπεία δεν αφορά μόνο τη βελτίωση μιας συγκεκριμένης σεξουαλικής λειτουργίας. Συχνά αφορά μια διαφορετική σχέση με τη σεξουαλικότητα συνολικά.
Ο άνθρωπος μπορεί σταδιακά να μετακινηθεί από την ανάγκη να «πετύχει» κάτι στη σεξουαλική επαφή προς τη δυνατότητα να αισθανθεί, να απολαύσει και να συνδεθεί. Μπορεί να μειωθεί η συνεχής παρατήρηση και αξιολόγηση του εαυτού, να περιοριστεί το άγχος επίδοσης και να δημιουργηθεί περισσότερος χώρος για αυθορμητισμό και ευχαρίστηση.
Παράλληλα, μπορεί να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο κάποιος αντιλαμβάνεται το σώμα του, την επιθυμία του και τις σεξουαλικές του ανάγκες. Η σεξουαλικότητα μπορεί σταδιακά να πάψει να βιώνεται ως δοκιμασία ή υποχρέωση και να γίνει περισσότερο χώρος επαφής, περιέργειας και προσωπικής έκφρασης.
Όταν υπάρχει σχέση, η θεραπεία μπορεί επίσης να βοηθήσει το ζευγάρι να επικοινωνεί πιο ανοιχτά για την επιθυμία, τα όρια, τις ανάγκες και τις δυσκολίες του, χωρίς κατηγορία ή πίεση.
Ο στόχος δεν είναι μια «τέλεια» σεξουαλική ζωή, αλλά περισσότερη ελευθερία, ασφάλεια, σύνδεση και δυνατότητα επιλογής.
Ένας θεραπευτής μπορεί να συστήσει στοχευμένες ασκήσεις για να βοηθήσει ένα ζευγάρι να γίνει πιο οικείο σεξουαλικά και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα σεξουαλικά του ζητήματα. Αυτές οι ασκήσεις έχουν σχεδιαστεί για να βοηθήσουν τους συντρόφους να γίνουν πιο άνετοι με το σώμα και την παρουσία του άλλου και στόχος τους είναι να τους βοηθήσουν να μάθουν να απολαμβάνουν ο ένας την παρέα και τη σωματική επαφή του άλλου με πιο χαλαρό και χωρίς άγχος τρόπο.
Η ικανοποιητική πορεία της σεξουαλικής θεραπείας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αφοσίωση του ζευγαριού στη θεραπεία, καθώς και στη συνεργασία τόσο μεταξύ τους όσο και με τον θεραπευτή.
Σχετικά θέματα που μπορεί να σας βοηθήσουν
Αν θέλετε να κατανοήσετε καλύτερα μια συγκεκριμένη σεξουαλική δυσκολία, μπορείτε να συνεχίσετε με έναν από τους παρακάτω οδηγούς.
Συχνές ερωτήσεις για την ψυχοσεξουαλική θεραπεία
Μερικές από τις πιο συχνές απορίες πριν από την έναρξη της θεραπείας.
Τι γίνεται στην πρώτη συνεδρία;
Η πρώτη συνάντηση είναι κυρίως μια διαδικασία γνωριμίας και κατανόησης του αιτήματος. Συζητάμε τι σας απασχολεί, πότε ξεκίνησε η δυσκολία, πώς επηρεάζει εσάς ή τη σχέση σας και ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι πρώτοι θεραπευτικοί στόχοι. Αν θέλετε να δείτε πιο αναλυτικά πώς είναι αυτή η διαδικασία, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο «Πρώτη συνεδρία ψυχοσεξουαλικής θεραπείας: τι να περιμένω;».
Πόσο διαρκεί η ψυχοσεξουαλική θεραπεία;
Δεν υπάρχει μία προκαθορισμένη διάρκεια για όλους. Εξαρτάται από τη φύση της δυσκολίας, τη διάρκειά της, τους παράγοντες που τη συντηρούν και τους στόχους που θα διαμορφώσουμε μαζί.
Χρειάζεται ιατρικός έλεγχος;
Σε ορισμένες περιπτώσεις ναι. Όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να συμμετέχουν οργανικοί, ορμονικοί ή φαρμακευτικοί παράγοντες, μπορεί να προταθεί παράλληλη αξιολόγηση από τον κατάλληλο ιατρό.
Μπορεί η θεραπεία να γίνει online;
Ναι, σε αρκετές περιπτώσεις η ψυχοσεξουαλική θεραπεία μπορεί να πραγματοποιηθεί online, εφόσον αυτό ταιριάζει στο αίτημα και στις ανάγκες σας. Περισσότερα για τις online συνεδρίες.