Στην καθημερινότητα μπορεί να είσαι συγκρατημένος, προσεκτικός, ο άνθρωπος που σκέφτεται πριν μιλήσει. Στη φαντασία σου, όμως, εμφανίζεται μια πιο τολμηρή εκδοχή σου. Ή συμβαίνει το αντίστροφο: έχεις συνηθίσει να αναλαμβάνεις πρωτοβουλία και σε ελκύει η ιδέα να αφήσεις έναν διαφορετικό ρόλο να πάρει χώρο.
Ίσως αναρωτιέσαι αν αυτό σημαίνει ότι δεν σου αρέσει ο εαυτός σου ή ότι ο σύντροφός σου δεν σου αρκεί. Δεν χρειάζεται να ξεκινήσουμε από τέτοια συμπεράσματα. Τα παιχνίδια ρόλων μεταξύ συναινούντων ενηλίκων μπορούν να αποτελούν έναν τρόπο φαντασίας και έκφρασης. Το τι σημαίνουν για εσένα χρειάζεται προσωπική διερεύνηση, όχι μια ερμηνεία που εφαρμόζεται σε όλους.
Τι εννοούμε όταν λέμε παιχνίδι ρόλων;
Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν κοστούμια, σενάριο ή θεατρικές ικανότητες. Μπορεί να πρόκειται για μια συμφωνημένη διαφορετική στάση, έναν επινοημένο χαρακτήρα ή μια φανταστική γνωριμία ανάμεσα σε δύο ενηλίκους που στην πραγματικότητα γνωρίζονται ήδη. Η ουσία βρίσκεται στο κοινά κατανοητό πλαίσιο.
Ένας άνθρωπος μπορεί να απολαμβάνει μόνο τη συζήτηση μιας τέτοιας ιδέας. Κάποιος άλλος μπορεί να θέλει μια περιορισμένη δοκιμή. Δεν υπάρχει υποχρέωση να μετατραπεί η φαντασία σε πράξη, ούτε μια κλίμακα στην οποία πρέπει να ανεβαίνετε για να θεωρείται ενδιαφέρουσα η ερωτική σας ζωή.
Ο όρος είναι ευρύς και δεν αποτελεί από μόνος του φετίχ ή διάγνωση. Το ότι ένα παιχνίδι περιλαμβάνει αλλαγή ρόλου δεν σημαίνει ότι αφορά κυριαρχία ή υποταγή. Μπορεί απλώς να σου επιτρέπει να εκφράσεις μια πλευρά που δυσκολεύεσαι να δείξεις με τις συνηθισμένες σου λέξεις.
Αν θέλω να γίνω κάποιος άλλος, απορρίπτω τον εαυτό μου;
Μπορεί να φοβάσαι ότι μια διαφορετική ερωτική στάση είναι ψεύτικη. Όμως ο εαυτός μας δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε πλαίσιο. Άλλες πλευρές εκφράζονται στην εργασία, άλλες στη φιλία και άλλες στην οικειότητα. Η ύπαρξη ποικιλίας δεν αποδεικνύει έλλειψη αυθεντικότητας.
Ένα χρήσιμο ερώτημα είναι τι σου επιτρέπει ο συγκεκριμένος ρόλος. Να ζητάς πιο άμεσα; Να αισθάνεσαι λιγότερη αμηχανία; Να αφήνεις για λίγο τις καθημερινές ευθύνες; Πρόκειται για πιθανές προσωπικές σημασίες, όχι για καθολικές αιτίες που εξηγούν γιατί οι άνθρωποι ενδιαφέρονται για παιχνίδια ρόλων.
Μπορεί επίσης να μη χρειάζεσαι βαθιά εξήγηση. Ίσως απλώς σου αρέσει η φαντασία. Δεν είναι απαραίτητο κάθε επιθυμία να αποκαλύπτει ένα έλλειμμα ή ένα τραύμα. Η κατανόηση μπορεί να αρχίσει από την εμπειρία, χωρίς να αναζητά υποχρεωτικά κάτι κρυμμένο πίσω της.
«Άρα δεν σου αρκώ όπως είμαι;»
Ο σύντροφός σου μπορεί να ακούσει την πρόταση ως σύγκριση: «Θέλεις να φαντάζεσαι ότι είμαι άλλος, επειδή εγώ δεν σου αρέσω αρκετά». Αν αυτό συμβεί, αξίζει να σταθείτε στην ανησυχία. Μια γρήγορη διαβεβαίωση ότι «είναι απλώς παιχνίδι» μπορεί να μη βοηθά, αν εκείνος αισθάνεται ότι δεν ακούγεται.
Μπορείς να εξηγήσεις τι σε ελκύει, εφόσον το γνωρίζεις. Για παράδειγμα: «Με ενδιαφέρει η αίσθηση μιας διαφορετικής αρχής μαζί σου». Απόφυγε να παρουσιάσεις την πρόταση ως θεραπεία για μια βαρετή σχέση ή ως απόδειξη ότι πρέπει να προσπαθήσετε περισσότερο. Αυτές οι διατυπώσεις μπορούν να κάνουν την πρόσκληση να μοιάζει με αξιολόγηση.
Άκου αν υπάρχει κάτι που δεν του ταιριάζει. Μπορεί να απολαμβάνει τη φαντασία αλλά να μη θέλει συγκεκριμένες λέξεις ή χαρακτήρες. Μπορεί να μην τον ενδιαφέρει καθόλου. Η απάντησή του δεν καθορίζει αν είναι ανοιχτόμυαλος και δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε δοκιμασία αγάπης.
Η συμφωνία γίνεται έξω από τον ρόλο
Πριν από οποιαδήποτε κοινή εμπειρία, χρειάζεται να μπορείτε να μιλήσετε ως ο εαυτός σας. Τι φαντάζεται ο καθένας; Τι δεν θέλει; Τι τον κάνει να διστάζει; Η συναίνεση αφορά συγκεκριμένη συμμετοχή και μπορεί να ανακληθεί. Δεν αποτελεί γενική άδεια επειδή συμφωνήσατε ότι θα παίξετε κάτι.
Η AASECT, στη διατύπωσή της για τη σεξουαλική υγεία, δίνει θέση στην ελεύθερη επιλογή και στη συναίνεση. Ένα παιχνίδι ρόλων χρειάζεται να διατηρεί αυτές τις προϋποθέσεις σε πραγματικό επίπεδο, ανεξάρτητα από τη φανταστική ιστορία που επιλέγετε.
Οι τίτλοι, οι λέξεις και η ατμόσφαιρα δεν πρέπει να κρύβουν ότι συμμετέχουν δύο πραγματικοί άνθρωποι. Αν κάποιος φοβηθεί, παγώσει ή δυσκολευτεί να επικοινωνήσει, η προτεραιότητα είναι η διακοπή και η φροντίδα. Το να παραμείνει πειστικός ένας χαρακτήρας δεν είναι σημαντικότερο από την άνεση του ανθρώπου.
Δεν χρειάζεται να παίξεις καλά για να είσαι επιθυμητός
Η σκέψη μπορεί να σου αρέσει, αλλά μόλις προσπαθήσεις να τη μοιραστείς να νιώσεις γελοίος. Μπορεί να γελάσεις, να ξεχάσεις τι ήθελες να πεις ή να θελήσεις να σταματήσεις. Αυτές οι αντιδράσεις δεν σημαίνουν ότι απέτυχες σε μια δοκιμασία ερωτικής ικανότητας.
Μπορείτε να συμφωνήσετε ότι η αμηχανία έχει θέση και ότι δεν υπάρχει υποχρέωση ολοκλήρωσης. Αν μια ιδέα δεν σας ταιριάξει, μπορείτε να την αφήσετε. Δεν χρειάζεται ο ένας να προστατεύει τον άλλον προσποιούμενος ενθουσιασμό, ούτε να εξηγεί επί ώρες γιατί δεν αισθάνθηκε όπως περίμενε.
Σκέψου ένα υποθετικό ζευγάρι που συζητά μια φανταστική πρώτη γνωριμία. Στη δοκιμή γελούν και διαπιστώνουν ότι τους αρέσει περισσότερο η κουβέντα παρά το ίδιο το παιχνίδι. Αυτό είναι πληροφορία για την κοινή τους επιθυμία, όχι αποτυχία που χρειάζεται διόρθωση.
Η φανταστική ιστορία δεν αλλάζει τις πραγματικές συμφωνίες
Ένας ρόλος δεν καταργεί τις συμφωνίες αποκλειστικότητας, ιδιωτικότητας ή καταγραφής εικόνας. Δεν επιτρέπει την εμπλοκή τρίτων χωρίς ενημέρωση και συναίνεση. Δεν δίνει στον έναν δικαίωμα να συνεχίζει έναν χαρακτηρισμό ή μια συμπεριφορά έξω από το συμφωνημένο πλαίσιο.
Επίσης, η πραγματική εξάρτηση ή εξουσία δεν εξαφανίζεται επειδή κάποιος την ονόμασε παιχνίδι. Μια επαγγελματική ή θεραπευτική σχέση έχει συγκεκριμένα όρια που δεν μετατρέπονται σε φαντασία με κοινή ονομασία. Εδώ μιλάμε για επινοημένους ρόλους μεταξύ ενηλίκων που μπορούν ελεύθερα να επιλέγουν τη συμμετοχή τους.
Αν η άρνηση συνοδεύεται από απειλές, τιμωρία ή φόβο ότι θα χαθεί η σχέση, χρειάζεται να εξεταστεί η πραγματική πίεση. Το πρόβλημα δεν λύνεται με καλύτερη υποκριτική. Η δυνατότητα να πεις «δεν θέλω» χωρίς αντίποινα προηγείται οποιασδήποτε συζήτησης για το σενάριο.
Μπορεί ένας ρόλος να ανοίξει μια πραγματική συζήτηση;
Μερικές φορές μέσα από μια ιδέα αναγνωρίζεις κάτι που θα ήθελες και έξω από αυτήν. Ίσως θέλεις να παίρνεις περισσότερη πρωτοβουλία ή να ακούς πιο καθαρά ότι σε επιθυμούν. Μπορείς να κρατήσεις αυτή την πληροφορία χωρίς να χρειάζεται να διατηρήσεις τον ίδιο ρόλο.
Αντί να περιμένεις να καταλάβει ο άλλος το μήνυμα, μπορείς να το πεις άμεσα: «Παρατήρησα ότι μου αρέσει να ζητώ περισσότερα, αλλά στην καθημερινότητά μας διστάζω». Έτσι η φαντασία γίνεται αφορμή για επικοινωνία, χωρίς να καλείται να αντικαταστήσει μια δύσκολη συζήτηση.
Η ενημέρωση του NHS για τις υγιείς σχέσεις αναδεικνύει την επικοινωνία, την ακρόαση και τα όρια. Αυτά παραμένουν χρήσιμα και όταν μοιραζόμαστε ασυνήθιστες επιθυμίες. Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιούμε έναν χαρακτήρα για να διατυπώσουμε κάτι που δικαιούμαστε να ζητήσουμε ως ο εαυτός μας.
Αν μετά αισθανθώ περίεργα;
Μπορεί μια εμπειρία να ήταν ευχάριστη και αργότερα να εμφανιστεί αμηχανία. Μπορεί επίσης να καταλάβεις ότι μια λέξη ή μια δυναμική σε δυσκόλεψε περισσότερο από όσο περίμενες. Δεν χρειάζεται να ακυρώσεις το συναίσθημα επειδή είχες συμφωνήσει αρχικά.
Μια μεταγενέστερη συζήτηση μπορεί να αφορά τι κρατάς και τι δεν θέλεις να επαναληφθεί. Δεν είναι ανάκριση ούτε βαθμολογία. Μπορείς να ζητήσεις χρόνο πριν απαντήσεις, να αλλάξεις γνώμη ή να αναγνωρίσεις ότι κάτι ανήκει καλύτερα μόνο στη φαντασία σου.
Αν εμφανίζεται επίμονος φόβος, αίσθηση αποσύνδεσης ή έντονη δυσφορία, έχει σημασία να σταματήσει αυτό που σε δυσκολεύει και να αναζητήσεις υποστήριξη. Δεν χρειάζεται να πιέσεις τον εαυτό σου να συνηθίσει για να αποδείξεις ότι είσαι αρκετά ελεύθερος ή τολμηρός.
Τι μπορούμε να διερευνήσουμε στη θεραπεία;
Η συζήτηση μπορεί να αφορά τη ντροπή, τις προσδοκίες ή τη δυσκολία να εκφράσεις μια ανάγκη χωρίς έναν ρόλο. Μπορεί επίσης να αφορά μια διαφορά επιθυμιών στη σχέση. Δεν υπάρχει λόγος να θεωρήσουμε εκ των προτέρων ότι η φαντασία χρειάζεται να εξαφανιστεί.
Θα μας ενδιέφερε αν η εμπειρία σε βοηθά να επιλέγεις ή αν έχει γίνει κάτι που νιώθεις υποχρεωμένος να προσφέρεις. Αν μπορείς να παραμένεις παρών και να μιλάς για τα όριά σου. Και αν υπάρχει χώρος να συνδέεστε και χωρίς ένα συγκεκριμένο σενάριο, όταν αυτό είναι κάτι που επιθυμείτε.
Το δικαίωμα να δοκιμάζεις μια πλευρά σου περιλαμβάνει και το δικαίωμα να την αφήνεις. Δεν χρειάζεται να γίνεις κάποιος άλλος για να αξίζεις επιθυμία. Μπορείς όμως να ανακαλύπτεις περισσότερους τρόπους έκφρασης, κρατώντας τη δική σου φωνή και τον σεβασμό στον άλλον.
Να βρεις λέξεις για την πλευρά σου που διστάζει
Αν μια φαντασίωση ή η επιθυμία αλλαγής ρόλου σε μπερδεύει, μπορούμε να συζητήσουμε τι σε ελκύει, τι σε δυσκολεύει και πώς θέλεις να το επικοινωνήσεις μέσα στη σχέση σου.
Φωτογραφία εξωφύλλου: Fer Troulik / Unsplash
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση. Τα παραδείγματα είναι υποθετικά.
