«Πριν με ερεθίζει. Μετά ντρέπομαι»: Γιατί αλλάζει τόσο το συναίσθημά μου;

Πριν, η σκέψη σε ελκύει. Μέσα στη στιγμή μπορεί να αισθάνεσαι επιθυμία, εγγύτητα ή περιέργεια. Μετά όμως κάτι αλλάζει: θέλεις να κλείσεις το κινητό, να απομακρυνθείς, να μη μιλήσεις γι’ αυτό που μόλις σου άρεσε. Και εμφανίζεται η ερώτηση: «Πώς γίνεται πριν να το θέλω και μετά να ντρέπομαι;».

Αυτό μπορεί να συμβαίνει μετά από επαφή με σύντροφο, μετά από αυνανισμό ή ακόμη και όταν έχεις μείνει μόνο στη φαντασία. Η αλλαγή του συναισθήματος αξίζει να ακουστεί. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η επιθυμία σου είναι λάθος, αλλά ούτε χρειάζεται να παραμεριστεί με το «είναι απλώς οι ορμόνες».

Πριν αποφασίσεις τι σημαίνει, βοηθά να ξεχωρίσεις τι ακριβώς αισθάνεσαι. Ντροπή, λύπη, φόβος, απογοήτευση και αίσθηση παραβίασης δεν είναι το ίδιο. Η λέξη που θα βρεις μπορεί να αλλάξει και το είδος της φροντίδας που χρειάζεσαι.

Είναι ντροπή, ενοχή ή κάτι άλλο;

Όταν σκέφτεσαι «κάτι δεν πάει καλά με εμένα που το θέλησα», η εμπειρία μοιάζει περισσότερο με ντροπή για τον εαυτό σου. Όταν σκέφτεσαι «έκανα κάτι που συγκρούεται με μια συμφωνία μου», μπορεί να υπάρχει ενοχή για συγκεκριμένη πράξη. Αυτή η διάκριση είναι μια αφετηρία κατανόησης, όχι διαγνωστικό τεστ.

Μπορεί επίσης να αισθάνεσαι εκτεθειμένος επειδή μοιράστηκες κάτι προσωπικό και δεν ξέρεις πώς σε βλέπει ο άλλος. Ή να υπάρχει λύπη χωρίς σαφή σκέψη, ανάγκη για ησυχία, ευερεθιστότητα ή μια απόσταση από το σώμα σου που σε δυσκολεύει.

Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, ο Μάνος λέει «σιχαίνομαι αυτό που μου αρέσει». Όταν το περιγράφει πιο προσεκτικά, καταλαβαίνει ότι φοβάται κυρίως μήπως ο σύντροφός του τον θεωρήσει αδύναμο. Η δυσκολία χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση από την περίπτωση όπου κάποιος νιώθει ότι πιέστηκε να κάνει κάτι που δεν ήθελε.

Είναι αυτό μετασυνουσιακή δυσφορία;

Στη βιβλιογραφία ο όρος μετασυνουσιακή δυσφορία χρησιμοποιείται για δυσάρεστα συναισθήματα, όπως λύπη, τάση για κλάμα ή ευερεθιστότητα, μετά από συναινετική σεξουαλική δραστηριότητα. Δεν είναι συνώνυμο κάθε ντροπής που σχετίζεται με τη σεξουαλικότητα και δεν μπορεί να διαπιστωθεί από έναν τίτλο άρθρου.

Η μελέτη των Burri και Hilpert για τα συμπτώματα μετά τη σεξουαλική δραστηριότητα εξέτασε 299 συμμετέχοντες και περιέγραψε μεγαλύτερη ποικιλία εμπειριών από τη λύπη μόνο. Κάποιοι ανέφεραν συμπτώματα και μετά από αυνανισμό, ενώ αυτά δεν συνδέονταν πάντοτε αποκλειστικά με οργασμό.

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το δείγμα ήταν ευκολίας και δεν επιτρέπει ασφαλή γενίκευση των ποσοστών στον πληθυσμό. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι κάθε δυσφορία έχει κοινή αιτία. Αν η ντροπή εμφανίζεται μετά από μια σκέψη χωρίς σεξουαλική δραστηριότητα, χρειάζεται να περιγραφεί με τους δικούς της όρους.

Ποιες ιδέες για την επιθυμία επιστρέφουν μετά;

Μπορεί να έχεις μεγαλώσει με μηνύματα ότι ορισμένες επιθυμίες είναι εξευτελιστικές ή ότι ο αυνανισμός λέει κάτι κακό για έναν άνθρωπο. Μπορεί να έχεις δεχτεί κοροϊδία για το σώμα σου ή να φοβάσαι ότι μια προτίμηση ακυρώνει την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου.

Αυτές είναι πιθανότητες προς διερεύνηση, όχι συμπεράσματα που ισχύουν επειδή ντρέπεσαι. Δοκίμασε να ακούσεις την ακριβή φράση που εμφανίζεται μετά: «Ένας σοβαρός άνθρωπος δεν θα το ήθελε», «αν το μάθουν, θα με απορρίψουν» ή «πρέπει να το εξαφανίσω».

Έπειτα αναρωτήσου αν αυτή η φράση εκφράζει μια σημερινή, συνειδητή αξία σου ή έναν φόβο που δεν έχεις εξετάσει. Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψεις τις αξίες σου για να κατανοήσεις τη σεξουαλικότητά σου. Χρειάζεται να μπορείς να τις ξεχωρίζεις από την αυτόματη καταδίκη του εαυτού σου.

Το σώμα μου ανταποκρίθηκε. Άρα το ήθελα;

Η σωματική διέγερση δεν αποτελεί από μόνη της συναίνεση. Μπορεί να υπάρξει σωματική ανταπόκριση χωρίς ελεύθερη επιθυμία συμμετοχής. Αν αισθάνεσαι ότι πιέστηκες, φοβήθηκες ή δεν μπορούσες να σταματήσεις, δεν χρειάζεται να ακυρώσεις αυτή την εμπειρία επειδή το σώμα σου αντέδρασε.

Η ενημέρωση της RAINN για τη συναίνεση διευκρινίζει ότι οι ακούσιες σωματικές αντιδράσεις δεν ισοδυναμούν με συγκατάθεση. Η ερώτηση είναι αν υπήρχε ελεύθερη και συνεχιζόμενη επιλογή, όχι αν μπορείς να αποδείξεις την επιθυμία ή την απουσία της με μια σωματική ένδειξη.

Αν υπήρξε παραβίαση, το ζητούμενο δεν είναι να μάθεις να ντρέπεσαι λιγότερο για να την αντέξεις. Προέχουν η ασφάλεια, η στήριξη και ο δικός σου χρόνος. Μπορείς να μιλήσεις σε έναν κατάλληλο επαγγελματία χωρίς να έχεις ήδη βρει την ονομασία για όσα έγιναν.

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ

Το συναίσθημα που έρχεται μετά αξίζει να ακουστεί, χωρίς να γίνει καταδίκη.

Μπορείς να εξετάσεις τι σε δυσκόλεψε με περιέργεια, σεβασμό και προσοχή στις πραγματικές σου ανάγκες.

Τι μπορώ να κάνω εκείνη τη στιγμή;

Δεν χρειάζεται να λύσεις ολόκληρη τη σχέση σου με την επιθυμία αμέσως μετά. Ξεκίνα από κάτι μικρό που σε βοηθά να νιώσεις παρών: λίγο νερό, άνετα ρούχα, μια πιο ήσυχη ατμόσφαιρα ή επαφή με το περιβάλλον σου. Διάλεξε αυτό που σου ταιριάζει, χωρίς να το κάνεις υποχρεωτικό τελετουργικό.

Αν είσαι με άλλον άνθρωπο, μπορείς να πεις τι χρειάζεσαι χωρίς να δώσεις πλήρη εξήγηση: «Έχω μια δύσκολη αλλαγή διάθεσης. Θέλω λίγο χρόνο». Μπορεί να θέλεις αγκαλιά, αλλά μπορεί να μη θέλεις άγγιγμα. Η φροντίδα χρειάζεται να ακολουθεί τη δική σου επιλογή.

Όπου δεν υπάρχει άμεσο ζήτημα ασφάλειας, μπορεί να βοηθήσει να αφήσεις τις μεγάλες αποφάσεις για μια πιο ήρεμη στιγμή. Η παρόρμηση να εξαφανίσεις κάθε ίχνος της επιθυμίας σου ή να χαρακτηρίσεις ολόκληρη τη σχέση από ένα συναίσθημα δεν χρειάζεται να γίνει απόφαση αμέσως.

Πώς το συζητώ χωρίς να ακυρώσω ούτε εμένα ούτε τον άλλον;

Αν η επαφή ήταν συναινετική αλλά μετά δυσκολεύτηκες, μπορείς να περιγράψεις και τις δύο αλήθειες. Δεν χρειάζεται να προσποιηθείς ότι πέρασες καλά σε κάθε στιγμή, ούτε να αποδώσεις αυτόματα ευθύνη στον σύντροφό σου για ένα συναίσθημα που ακόμη προσπαθείς να καταλάβεις.

Αν υπήρξε κάτι συγκεκριμένο που σε πλήγωσε, ονόμασέ το όσο μπορείς: ένα σχόλιο, μια πίεση ή μια συμφωνία που δεν τηρήθηκε. Αν είσαι εκείνος που ακούει, απόφυγε την ανάκριση και τη βιαστική καθησύχαση. Το «θέλω να καταλάβω τι χρειάζεσαι» αφήνει περισσότερο χώρο από το «αφού σου άρεσε».

Τι αξίζει να παρατηρήσω χωρίς να ελέγχω συνεχώς τον εαυτό μου;

Αν η εμπειρία επαναλαμβάνεται, μια σύντομη καταγραφή μπορεί να βοηθήσει: πότε εμφανίζεται, πόσο διαρκεί, ποια σκέψη τη συνοδεύει και τι την κάνει πιο διαχειρίσιμη. Δεν χρειάζεται να βαθμολογείς κάθε επαφή ή να ψάχνεις διαρκώς αν νιώθεις «σωστά».

Παρατήρησε αν συμβαίνει με συγκεκριμένο πλαίσιο ή γενικότερα, αν σχετίζεται με φόβο έκθεσης και αν υπάρχει κάποια επαναλαμβανόμενη δυσκολία επικοινωνίας. Αν η καταγραφή γίνεται καταναγκαστικός έλεγχος που αυξάνει την αγωνία, μπορείς να την αφήσεις και να το συζητήσεις με ειδικό.

Η παρατήρηση είναι χρήσιμη όταν προσθέτει κατανόηση. Δεν χρειάζεται να γίνει νέα απαίτηση να αποδείξεις ότι η επιθυμία σου είναι απολύτως καθαρή από αμφιβολίες ή ότι κάθε εμπειρία πρέπει να τελειώνει με χαρά.

Πότε χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση;

Αν η δυσφορία επιμένει, επηρεάζει την καθημερινότητά σου ή σε οδηγεί να αποφεύγεις επαφή που κατά τα άλλα επιθυμείς, αξίζει να ζητήσεις βοήθεια. Δεν χρειάζεται να περιμένεις να γίνει ακραία για να θεωρήσεις ότι δικαιούσαι στήριξη.

Στην αξιολόγηση μπορούν να εξεταστούν η χρονική πορεία, οι σχέσεις, η διάθεση, οι πεποιθήσεις για τη σεξουαλικότητα και τυχόν συμπτώματα ή αλλαγές υγείας. Αν υπάρχει πόνος, απότομη νέα αλλαγή ή πιθανή σύνδεση με φαρμακευτική αγωγή, μπορεί να χρειάζεται και ιατρική εκτίμηση. Μην αλλάξεις μόνος σου μια θεραπεία.

Η ψυχοθεραπευτική δουλειά δεν προϋποθέτει ότι πρέπει να αγαπήσεις κάθε φαντασίωσή σου ή να επαναλάβεις κάθε εμπειρία. Μπορεί να σε βοηθήσει να ξεχωρίσεις επιθυμία, όρια και αυτοκριτική, ώστε το συναίσθημα που έρχεται μετά να βρίσκει λέξεις και φροντίδα αντί για σιωπηλή τιμωρία.