Όταν η προσοχή των άλλων γίνεται τόσο σημαντική
Η ιστριονική διαταραχή προσωπικότητας αφορά ένα επίμονο μοτίβο έντονης συναισθηματικής έκφρασης και αναζήτησης προσοχής. Η ανάγκη για επιβεβαίωση μπορεί να επηρεάζει την εικόνα του εαυτού και τις σχέσεις. Ωστόσο, η εξωστρέφεια, η εκφραστικότητα ή η επιθυμία να αρέσουμε δεν αποτελούν από μόνες τους διαταραχή. [2]
Όλοι θέλουμε κάποιες στιγμές να μας προσέξουν. Θέλουμε ο σύντροφός μας να ακούσει μια δυσκολία και οι φίλοι μας να μοιραστούν τη χαρά μας. Το ερώτημα δεν είναι αν έχουμε αυτή την ανάγκη, αλλά πόσο χώρο καταλαμβάνει και τι συμβαίνει όταν δεν υπάρχει άμεση ανταπόκριση.
Αυτό το άρθρο εξηγεί την έννοια χωρίς ταμπέλες. Παράλληλα, προτείνει ερωτήσεις και παραδείγματα για συζήτηση με έναν ειδικό. Δεν προσφέρει τεστ αυτοδιάγνωσης ούτε έναν τρόπο να χαρακτηρίσουμε κάποιον μετά από έναν καβγά.
Τι είναι η ιστριονική διαταραχή προσωπικότητας;
Η κλινική αξιολόγηση αφορά μακροχρόνια, άκαμπτα μοτίβα που προκαλούν σημαντική δυσφορία ή δυσκολίες στη λειτουργικότητα. Ο ειδικός εξετάζει την καθημερινότητα, τις σχέσεις και το πολιτισμικό πλαίσιο. Μια έντονη αντίδραση σε μια δύσκολη ημέρα δεν αρκεί για διάγνωση. [4]
Ο όρος «ιστριονική» παραπέμπει στη θεατρικότητα. Παρ’ όλα αυτά, δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος προσποιείται κάθε συναίσθημα. Επίσης, δεν αποτελεί κρίση για την ηθική του, το φύλο του ή την αξία του ως συντρόφου. Η περιγραφή μιας συμπεριφοράς χρειάζεται ακρίβεια και σεβασμό.
Οι ταξινομήσεις επίσης εξελίσσονται. Ορισμένα συστήματα δίνουν μεγαλύτερο βάρος στη βαρύτητα των δυσκολιών και στα χαρακτηριστικά προσωπικότητας παρά σε ξεχωριστές ονομασίες. Γι’ αυτό, αν έχεις λάβει διάγνωση, ζήτησε να σου εξηγήσουν τι σημαίνει συγκεκριμένα για τη δική σου φροντίδα. [5]
Ποια χαρακτηριστικά μπορεί να εξετάσει ο ειδικός
Πιθανά χαρακτηριστικά είναι η δυσφορία όταν οι άλλοι δίνουν αλλού την προσοχή τους, η γρήγορη εναλλαγή της συναισθηματικής έκφρασης και ο λόγος με έντονες εντυπώσεις αλλά λίγες λεπτομέρειες. Επίσης, ο ειδικός μπορεί να εξετάσει την ευκολία επιρροής από άλλους και την αντίληψη ότι μια σχέση είναι στενότερη απ’ όσο πραγματικά είναι. [1]
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εμφάνιση ή μια ακατάλληλα σαγηνευτική συμπεριφορά υπηρετούν επίμονα την αναζήτηση προσοχής. Ωστόσο, κανένα ρούχο, φλερτ ή προσωπικό στυλ δεν αποδεικνύει διάγνωση. Χρειάζεται συνολική αξιολόγηση του επαναλαμβανόμενου μοτίβου και των συνεπειών του. [1]
Για παράδειγμα, μια ανάρτηση με πολλά συναισθήματα δεν μας λέει πώς ζει κάποιος εκτός οθόνης. Ούτε η συχνότητα των δημοσιεύσεών του προσφέρει κλινικό συμπέρασμα. Πριν χρησιμοποιήσουμε μια διαγνωστική λέξη, χρειάζεται να αναγνωρίσουμε πόσα δεν γνωρίζουμε για την εμπειρία του.
Πώς μπορεί να επηρεάζει τη συντροφική σχέση
Η συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης και η δυσκολία διαχείρισης της απογοήτευσης μπορεί να επιβαρύνουν την οικειότητα. Μερικές φορές, οι δύο άνθρωποι αντιλαμβάνονται διαφορετικά το πόσο κοντινή είναι η σχέση τους. Αυτό δεν συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο σε κάθε πρόσωπο. [2]
Ας δούμε ένα υποθετικό παράδειγμα, που δεν αποτελεί διαγνωστικό σημάδι. Ο ένας επιστρέφει κουρασμένος και χρειάζεται λίγη ησυχία. Ο άλλος ερμηνεύει τη σιωπή ως έλλειψη ενδιαφέροντος. Ζητά επανειλημμένα επιβεβαίωση, η συζήτηση ανεβαίνει σε ένταση και τελικά κανείς δεν νιώθει ότι τον άκουσαν.
Μια διαφορετική αρχή θα μπορούσε να είναι: «Όταν δεν μιλάμε, ανησυχώ ότι απομακρύνεσαι. Μπορούμε να βρούμε λίγο χρόνο αργότερα;». Αντίστοιχα, ο άλλος μπορεί να απαντήσει: «Χρειάζομαι μισή ώρα ξεκούραση και μετά θέλω να σε ακούσω». Οι φράσεις δεν λύνουν κάθε δυσκολία, αλλά κάνουν το αίτημα και το όριο πιο συγκεκριμένα.
Η ανάγκη για αποδοχή δεν είναι ελάττωμα
Σκέψου τη διαφορά ανάμεσα στις φράσεις «θέλω να μοιραστώ κάτι μαζί σου» και «αν δεν αντιδράσεις όπως περιμένω, δεν αξίζω τίποτα». Η δεύτερη φράση δείχνει πόσο επώδυνη μπορεί να γίνει η σύνδεση της προσωπικής αξίας με μια συγκεκριμένη αντίδραση. Πρόκειται για παράδειγμα προβληματισμού, όχι για χαρακτηριστικό που αρκεί για διάγνωση.
Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να πάψει κάποιος να χρειάζεται τους άλλους. Μπορεί να διερευνήσει τι περιμένει από την επιβεβαίωση, πότε νιώθει περισσότερη ανασφάλεια και τι θα ήθελε να εκφράσει πιο καθαρά. Αυτές είναι πιθανές αφετηρίες μιας θεραπευτικής συζήτησης.
Για παράδειγμα, πριν από ένα μήνυμα μπορεί να σημειώσει: «Θέλω παρέα», «χρειάζομαι διευκρίνιση» ή «θέλω να μοιραστώ μια επιτυχία». Έτσι, το γενικό «πρόσεξέ με» αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο. Ο παραλήπτης εξακολουθεί να έχει δικαίωμα στον δικό του χρόνο και στην απάντησή του.
ΧΩΡΟΣ ΓΙΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΑΦΗ
Η αξία σου δεν εξαρτάται από το αν βρίσκεσαι στο επίκεντρο.
Μπορείς να ζητάς προσοχή με λόγια που εξηγούν τι χρειάζεσαι και αφήνουν χώρο και στον άλλον.
Φωτογραφία φόντου: Mila Albrecht / Unsplash.
Τι γνωρίζουμε για τις αιτίες
Δεν υπάρχει μία επιβεβαιωμένη αιτία για την ιστριονική διαταραχή προσωπικότητας. Οι ειδικοί εξετάζουν την πιθανή συμβολή κληρονομικών παραγόντων και πρώιμων εμπειριών. Συνήθως οι δυσκολίες αρχίζουν προς το τέλος της εφηβείας ή στην αρχή της ενήλικης ζωής. [3]
Ωστόσο, δεν μπορούμε να εξηγήσουμε την ιστορία ενός ανθρώπου με μια γενική φράση όπως «δεν πήρε αρκετή προσοχή μικρός». Μια τέτοια βεβαιότητα μπορεί να παραβλέψει σημαντικές εμπειρίες ή να αποδώσει άδικα ευθύνη. Η διερεύνηση χρειάζεται χώρο για όσα γνωρίζουμε και για όσα παραμένουν ασαφή.
Στη συζήτηση, για παράδειγμα, μπορεί να προκύψει η ερώτηση: «Πώς ζητούσες παλιότερα βοήθεια και πώς απαντούσαν οι γύρω σου;». Η απάντηση προσφέρει προσωπικό υλικό για κατανόηση. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ούτε αιτία ούτε διάγνωση.
Πώς γίνεται η αξιολόγηση και τι χρειάζεται να ξεχωρίσουμε
Η αξιολόγηση περιλαμβάνει συζήτηση για το ιστορικό, τις σχέσεις, τη δουλειά και τον τρόπο αντιμετώπισης των δυσκολιών. Ο ειδικός εξετάζει τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Παράλληλα, διερευνά αν άγχος, κατάθλιψη ή άλλες δυσκολίες χρειάζονται ξεχωριστή φροντίδα. [3]
Η ιστριονική, η οριακή και η ναρκισσιστική διαταραχή δεν είναι συνώνυμα. Μπορεί να έχουν κοινά χαρακτηριστικά, όμως ο ειδικός αξιολογεί τη συνολική εικόνα. Στην οριακή, για παράδειγμα, κεντρική θέση έχουν οι δυσκολίες ρύθμισης των συναισθημάτων. Στη ναρκισσιστική, ιδιαίτερη σημασία έχει η ανάγκη θαυμασμού και η αίσθηση υπεροχής. [4]
Συνεπώς, μια φράση όπως «ζητά συνέχεια προσοχή» δεν ξεχωρίζει αυτές τις καταστάσεις. Είναι πιο χρήσιμο να περιγράψεις ένα περιστατικό: τι προηγήθηκε, τι ένιωσες, πώς αντέδρασες και τι συνέβη μετά. Με αυτόν τον τρόπο προσφέρεις πληροφορίες αντί για έτοιμα συμπεράσματα.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασική επιλογή φροντίδας. Η ψυχοδυναμική προσέγγιση μπορεί να διερευνήσει επαναλαμβανόμενα μοτίβα σχέσεων και τη σύνδεσή τους με την αυτοεκτίμηση. Ωστόσο, τα ερευνητικά δεδομένα ειδικά για την αποτελεσματικότητα θεραπειών στην ιστριονική διαταραχή παραμένουν περιορισμένα. Τα δεδομένα δεν δικαιολογούν υποσχέσεις γρήγορης ή εγγυημένης αλλαγής. [1]
Γενικότερα, στη θεραπεία των διαταραχών προσωπικότητας, ο άνθρωπος εξετάζει σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές μαζί με τον θεραπευτή. Ο θεραπευτής προσαρμόζει το πλάνο στις προσωπικές ανάγκες. Η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει μήνες ή περισσότερο, ανάλογα με τις δυσκολίες και τους στόχους. [5]
Ένας ενδεικτικός στόχος θα μπορούσε να είναι: «Θέλω να εκφράζω ότι πληγώθηκα χωρίς να φτάνω κάθε φορά σε τελεσίγραφο». Ένας άλλος: «Θέλω να ακούω μια διαφωνία χωρίς να καταλήγω αμέσως ότι δεν με αγαπούν». Επομένως, συζήτησε αυτούς τους στόχους με τον ειδικό, ώστε να ταιριάζουν στη δική σου καθημερινότητα.
Υπάρχει φαρμακευτική θεραπεία;
Δεν υπάρχει ειδική φαρμακευτική αγωγή που να θεραπεύει την ίδια τη διαταραχή προσωπικότητας. Ο ψυχίατρος μπορεί, ωστόσο, να προτείνει φάρμακα για συνυπάρχουσα κατάθλιψη ή άγχος, μετά από αξιολόγηση. Η επιλογή αφορά συγκεκριμένες ανάγκες και συμπτώματα. [2]
Αν συζητάς μια τέτοια πρόταση, ζήτησε να καταλάβεις τον στόχο της. Για παράδειγμα: «Τι περιμένουμε να βελτιωθεί;», «πότε θα επανεκτιμήσουμε το αποτέλεσμα;» και «τι χρειάζεται να παρακολουθώ;». Η ενημέρωση βοηθά τη συνεργασία. Μην ξεκινάς, αλλάζεις ή διακόπτεις αγωγή χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό σου.
Πώς να υποστηρίξεις έναν δικό σου άνθρωπο
Μπορείς να δείξεις ενδιαφέρον χωρίς να συμφωνήσεις με κάθε απαίτηση. Για παράδειγμα: «Βλέπω ότι στενοχωρήθηκες και θέλω να μιλήσουμε. Δεν μπορώ, όμως, να συνεχίσω όσο ανταλλάσσουμε προσβολές». Το συναίσθημα αξίζει ακρόαση και η συζήτηση χρειάζεται όρια.
Επίσης, προτίμησε συγκεκριμένες περιγραφές αντί για χαρακτηρισμούς. Το «χθες δεν ολοκλήρωσα αυτό που ήθελα να πω» ανοίγει διαφορετική συζήτηση από το «είσαι πάντα δραματικός». Αντίστοιχα, προσπάθησε να συμφωνήσεις μόνο σε όσα μπορείς πράγματι να τηρήσεις. Μια ασαφής υπόσχεση δεν βοηθά τη συνεννόηση.
Παράλληλα, οι κοντινοί άνθρωποι μπορεί να χρειάζονται δική τους υποστήριξη. Η φροντίδα ενός προσώπου με δυσκολίες προσωπικότητας μπορεί να προκαλεί πίεση και στενοχώρια. Η συζήτηση με επαγγελματία μπορεί να βοηθήσει και τους ίδιους. [4]
Τρεις ερωτήσεις για μια πιο συγκεκριμένη συζήτηση
Οι παρακάτω ερωτήσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως σημειώσεις για το ραντεβού σου, όχι ως βαθμολογία ή τεστ: «Τι συνέβη πραγματικά;», «τι νόημα έδωσα σε αυτό;» και «ποια ανάγκη προσπάθησα να εκφράσω;». Δεν χρειάζεται να βρεις αμέσως σωστές απαντήσεις.
Για παράδειγμα, το γεγονός μπορεί να είναι ότι ένας φίλος δεν απάντησε σήμερα. Η ερμηνεία μπορεί να είναι «δεν ενδιαφέρεται για μένα». Η ανάγκη μπορεί να είναι συντροφιά ή καθησυχασμός. Ο διαχωρισμός δεν ακυρώνει τη στενοχώρια. Προσφέρει πιο καθαρό υλικό για να εξετάσεις τι γνωρίζεις και τι υποθέτεις.
Έπειτα, μπορείς να συζητήσεις ένα μικρό, παρατηρήσιμο βήμα με τον ειδικό. Ίσως αφορά τον τρόπο που ζητάς χρόνο ή εκφράζεις διαφωνία. Η πρόοδος δεν χρειάζεται να σημαίνει αλλαγή ολόκληρης της προσωπικότητας· μπορεί να αφορά περισσότερες επιλογές σε μια συνηθισμένη δύσκολη στιγμή.
Πότε αξίζει να ζητήσεις βοήθεια
Αν επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις, απογοητεύσεις ή ανάγκη επιβεβαίωσης σε εξαντλούν, μπορείς να ζητήσεις επαγγελματική αξιολόγηση. Δεν χρειάζεται να ξέρεις εκ των προτέρων τη διάγνωση. Μπορείς να ξεκινήσεις από τη δυσκολία που σε οδήγησε να αναζητήσεις αυτό το άρθρο. [3]
Κάθε αναφορά σε αυτοτραυματισμό ή αυτοκτονία χρειάζεται σοβαρή αντιμετώπιση, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε διάγνωση. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για εσένα ή άλλον άνθρωπο, κάλεσε το 112 ή αναζήτησε άμεσα βοήθεια σε τμήμα επειγόντων.
Τέλος, η κατανόηση μιας δυσκολίας δεν αφαιρεί τη ζωντάνια ή τη μοναδικότητα ενός ανθρώπου. Μπορεί να ανοίξει χώρο για πιο ξεκάθαρα αιτήματα, αμοιβαία όρια και ουσιαστικότερη επαφή. Αυτή η κατεύθυνση αξίζει προσοχή περισσότερο από οποιαδήποτε ετικέτα.
Βιβλιογραφία και πηγές
- Merck Manual Professional. Histrionic Personality Disorder (HPD).
- Cleveland Clinic. Histrionic Personality Disorder.
- MedlinePlus. Histrionic personality disorder.
- American Psychiatric Association. What are Personality Disorders?
- NHS. Personality disorders.
- Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης 112.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
