Σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας: Όταν η απόσταση γίνεται τρόπος ζωής

Όταν ο προσωπικός χώρος γίνεται μεγάλη απόσταση

Η σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας αφορά ένα επίμονο μοτίβο απομάκρυνσης από τις κοινωνικές σχέσεις και περιορισμένης συναισθηματικής έκφρασης στην επαφή. Ο άνθρωπος συχνά προτιμά δραστηριότητες που κάνει μόνος και δείχνει μικρό ενδιαφέρον για στενούς δεσμούς. Ωστόσο, η προτίμηση στην ησυχία, από μόνη της, δεν αποτελεί διάγνωση. [1]

Ίσως, για παράδειγμα, κάποιος απολαμβάνει ένα σαββατοκύριακο με βιβλία, ενώ ένας άλλος ανυπομονεί να συναντήσει φίλους. Καμία από αυτές τις επιλογές δεν αποδεικνύει ψυχική δυσκολία. Επομένως, το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν ο τρόπος ζωής αφήνει χώρο στις ανάγκες και στις επιλογές του ανθρώπου.

Στο άρθρο θα δούμε τι σημαίνει ο όρος, ποιες παρεξηγήσεις τον συνοδεύουν και πώς μπορεί να ξεκινήσει μια συζήτηση για βοήθεια. Σκοπός είναι η κατανόηση, χωρίς ταμπέλες για τον εαυτό μας ή για έναν σύντροφο.

Πώς μπορεί να φαίνεται στην καθημερινότητα

Συχνά συναντάμε μικρή επιθυμία για στενές σχέσεις, περιορισμένη απόλαυση από δραστηριότητες και λίγη εξωτερική αντίδραση στον έπαινο ή στην κριτική. Για παράδειγμα, ο άνθρωπος μπορεί να εκφράζει λίγα συναισθήματα στις συζητήσεις. Ωστόσο, η εικόνα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν επιτρέπει διάγνωση από μια σύντομη γνωριμία. [2]

Ας πάρουμε ένα υποθετικό παράδειγμα: ένας συνάδελφος συμμετέχει στις πρακτικές εργασίες, αλλά αποφεύγει σταθερά τις προσωπικές συζητήσεις. Κάποιος μπορεί να το ερμηνεύσει ως απόρριψη. Ωστόσο, δεν γνωρίζει τι σημαίνει αυτή η στάση για τον ίδιο τον συνάδελφο.

Επομένως, είναι προτιμότερο να περιγράφουμε αυτό που παρατηρούμε. Το «σπάνια μιλάμε για προσωπικά θέματα» δίνει περισσότερη πληροφορία από το «δεν έχει αισθήματα». Άλλωστε, η δεύτερη φράση αποδίδει μια βεβαιότητα για τον εσωτερικό κόσμο του άλλου που δεν διαθέτουμε.

Δεν είναι το ίδιο με τη σχιζοφρένεια

Παρά την ομοιότητα των ονομάτων, η σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας αποτελεί διαφορετική κατάσταση από τη σχιζοφρένεια. Οι ψευδαισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες δεν αποτελούν χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης διαταραχής προσωπικότητας. Η ονομασία επίσης δεν σημαίνει «διπλή προσωπικότητα». [4]

Παράλληλα, η σχιζότυπη και η αποφευκτική διαταραχή είναι διαφορετικές κλινικές έννοιες. Στην αποφευκτική, ο φόβος απόρριψης ή ντροπής συχνά εμποδίζει την επιθυμητή επαφή. Στη σχιζοειδή, κεντρική θέση έχει η αποστασιοποίηση και το περιορισμένο ενδιαφέρον για σχέσεις. Αυτή η σύντομη διάκριση είναι προσανατολιστική, όχι τρόπος αυτοδιάγνωσης. [1]

Για αυτό, ένα διαδικτυακό τεστ ή ένα βίντεο δεν μπορεί να εξηγήσει με ασφάλεια γιατί κάποιος αποσύρεται. Ο ειδικός θα ακούσει την προσωπική ιστορία και θα εξετάσει άλλες πιθανές εξηγήσεις.

Τι γνωρίζουμε για τις αιτίες

Αρχικά, δεν γνωρίζουμε μια μοναδική, αποδεδειγμένη αιτία. Η έρευνα εξετάζει γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, ενώ εμπειρίες συναισθηματικής απομάκρυνσης ή παραμέλησης μπορεί να συμβάλλουν σε ορισμένες περιπτώσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με τέτοιες εμπειρίες θα αναπτύξει τη διαταραχή. [2]

Επίσης, μια διάγνωση δεν αποτελεί απόδειξη ότι «φταίνε οι γονείς». Στην προσωπική διερεύνηση έχει περισσότερο νόημα να εξετάζουμε συγκεκριμένες εμπειρίες και τη σημασία τους. Για παράδειγμα: «Πότε ένιωθα ότι μπορούσα να ζητήσω κάτι; Πώς αντιδρούσαν οι γύρω μου όταν ήθελα απόσταση;».

Έτσι, το παρελθόν μπορεί να γίνει αντικείμενο κατανόησης, χωρίς να μετατραπεί σε μια έτοιμη εξήγηση για τα πάντα. Κάθε ιστορία έχει τις δικές της αποχρώσεις.

Η απόσταση μέσα στη συντροφική σχέση

Για παράδειγμα, σκέψου ένα υποθετικό ζευγάρι: ο ένας θέλει να συζητούν αναλυτικά την ημέρα τους, ενώ ο άλλος προτιμά λίγες κουβέντες και ησυχία. Ο πρώτος μπορεί να πει «δεν σε ενδιαφέρω» και ο δεύτερος «δεν μου αφήνεις χώρο». Από αυτή τη σκηνή δεν προκύπτει καμία διάγνωση.

Ωστόσο, μπορεί να ξεκινήσει μια πιο συγκεκριμένη συζήτηση: «Θα ήθελα να τρώμε μαζί δύο βράδια την εβδομάδα, χωρίς οθόνες». Ο άλλος μπορεί να περιγράψει τι μπορεί και τι θέλει να προσφέρει. Επομένως, οι δύο άνθρωποι συζητούν μια πραγματική ανάγκη και όχι το ποιος έχει τον σωστό χαρακτήρα.

Παράλληλα, ο σεβασμός στην ανάγκη για απόσταση δεν ακυρώνει την ανάγκη του συντρόφου για εγγύτητα. Επιπλέον, και οι δύο έχουν δικαίωμα να εξετάσουν αν η σχέση τούς καλύπτει. Η κατανόηση δεν επιβάλλει παραμονή σε μια σχέση με μόνιμη συναισθηματική στέρηση.

Πώς γίνεται η αξιολόγηση

Στην αξιολόγηση, ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας συζητά μαζί σου και εξετάζει τη διάρκεια και την ένταση των δυσκολιών. Δεν αρκεί μια πρόσφατη περίοδος απομόνωσης ή η εντύπωση ενός συγγενή. [4]

Επιπλέον, ο ειδικός διερευνά άλλες καταστάσεις με παρόμοια εξωτερική εικόνα, όπως διαταραχές του αυτιστικού φάσματος, καθώς και πιθανές συνυπάρχουσες δυσκολίες. Η καταθλιπτική συμπτωματολογία απαιτεί ξεχωριστή προσοχή και ο ειδικός θα την εξετάσει ξεχωριστά από τον χαρακτήρα. [1]

Επίσης, για το πρώτο ραντεβού μπορείς να σημειώσεις δύο ή τρεις καταστάσεις που θέλεις να καταλάβεις καλύτερα. Για παράδειγμα: «Δυσκολεύομαι να ζητήσω βοήθεια όταν αρρωσταίνω» ή «οι κοντινοί μου λένε ότι δεν ξέρουν τι χρειάζομαι». Μπορείς να μιλήσεις ακόμη κι αν δεν έχεις έτοιμη μια ερμηνεία.

Ψυχοθεραπεία με σεβασμό στον προσωπικό ρυθμό

Στην ψυχοθεραπεία, ο άνθρωπος και ο θεραπευτής μπορούν να δουλέψουν πάνω σε πρακτικές δυσκολίες, στην επικοινωνία και στη μεταξύ τους συνεργασία. Ωστόσο, τα ερευνητικά δεδομένα ειδικά για τη σχιζοειδή διαταραχή είναι περιορισμένα. Συνεπώς, δεν είναι έντιμο να υποσχόμαστε μια βέβαιη ή γρήγορη αλλαγή. [1]

Παράλληλα, μια προσέγγιση με λιγότερη πίεση για άμεση συναισθηματική οικειότητα μπορεί να διευκολύνει τη συνεργασία. Ακόμη και πρακτικά θέματα ή κοινά ενδιαφέροντα μπορούν να προσφέρουν μια αρχή για επαφή. [4]

Για παράδειγμα, ένας προσωπικός στόχος θα μπορούσε να είναι: «Θέλω να εξηγώ ότι χρειάζομαι διάλειμμα, χωρίς να εξαφανίζομαι από μια συζήτηση». Ένας άλλος: «Θέλω να μπορώ να ζητώ μια μικρή διευκόλυνση στη δουλειά». Οι στόχοι έχουν αξία όταν αφορούν τη ζωή του ανθρώπου, όχι όταν υπηρετούν την επιθυμία των γύρω του να τον αλλάξουν.

Τι μπορείς να συζητήσεις με τον θεραπευτή

Αρχικά, μπορείς να ρωτήσεις πώς θα συμφωνήσετε τους στόχους και τον ρυθμό των συναντήσεων. Επίσης, μπορείς να εξηγήσεις ότι προτιμάς να μιλήσεις σταδιακά για όσα σε απασχολούν. Επιπλέον, μια σαφής συζήτηση για το πλαίσιο βοηθά να γνωρίζεις τι να περιμένεις.

Στη συνέχεια, μπορείς να φέρεις ένα συγκεκριμένο περιστατικό. Για παράδειγμα: «Ακύρωσα μια συνάντηση και ένιωσα ανακούφιση, αλλά μετά δυσκολεύτηκα να εξηγήσω γιατί». Συνεπώς, ο στόχος δεν είναι να βαθμολογήσει κάποιος την κοινωνικότητά σου. Είναι να εξετάσετε μαζί τι συνέβη και αν θα ήθελες κάποια διαφορετική επιλογή.

Τέλος, η φαρμακευτική αγωγή δεν αποτελεί ειδική θεραπεία για τις διαταραχές προσωπικότητας. Ένας ψυχίατρος μπορεί να την εξετάσει για συγκεκριμένα συμπτώματα ή συνυπάρχουσες καταστάσεις, ανάλογα με την αξιολόγηση. [3]

Αν αφορά έναν δικό σου άνθρωπο

Δοκίμασε προσκλήσεις που επιτρέπουν καθαρή απάντηση: «Θέλεις να κάνουμε έναν σύντομο περίπατο την Κυριακή;». Μια συγκεκριμένη πρόταση αφήνει περισσότερο χώρο για συνεννόηση από το «πρέπει επιτέλους να κοινωνικοποιηθείς». Πρόκειται για παράδειγμα επικοινωνίας, όχι για θεραπευτική τεχνική που ταιριάζει σε όλους.

Επίσης, μην ερμηνεύεις κάθε άρνηση ως πρόκληση να επιμείνεις περισσότερο. Μπορείς να ζητήσεις να μάθεις ποια μορφή επαφής προτιμά ο άλλος. Ταυτόχρονα, εξέφρασε τη δική σου ανάγκη: «Μου λείπει να ξέρω πώς είσαι και θα ήθελα μια σύντομη επικοινωνία».

Ωστόσο, αν η κατάσταση σε επιβαρύνει, μπορείς να αναζητήσεις δική σου υποστήριξη. Άλλωστε, οι οικογένειες και οι σύντροφοι έχουν και δικές τους ανάγκες υποστήριξης. Η υποστήριξη που προσφέρεις δεν σε υποχρεώνει να γίνεις θεραπευτής ενός δικού σου ανθρώπου. [3]

Ένα μικρό βήμα χωρίς πίεση

Ως αφορμή προσωπικής παρατήρησης, μπορείς να κρατήσεις για λίγες ημέρες μια σύντομη σημείωση: πότε επέλεξες την ησυχία, πώς ένιωσες και αν έμεινε κάποια ανάγκη ακάλυπτη. Δεν είναι τεστ και δεν οδηγεί σε διάγνωση. Έτσι, μπορεί να σου δώσει υλικό για μια συζήτηση.

Για παράδειγμα, γράψε: «Έμεινα μόνος το βράδυ και ξεκουράστηκα» ή «Δεν ζήτησα βοήθεια με μια δουλειά και τελικά εξαντλήθηκα». Επομένως, οι δύο εμπειρίες δεν είναι ίδιες. Το ζητούμενο είναι να ακούσεις τη δική σου πραγματικότητα, χωρίς να τη συγκρίνεις συνεχώς με τις συνήθειες των άλλων.

Αν λοιπόν η απόσταση περιορίζει τη ζωή σου ή οι σχέσεις δημιουργούν επίμονη δυσκολία, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό. Μπορείς να ξεκινήσεις από κάτι απλό: «Θέλω να καταλάβω καλύτερα τον τρόπο που σχετίζομαι». Επομένως, η βοήθεια μπορεί να αρχίσει από αυτή την ερώτηση.

Βιβλιογραφία και πηγές

1. Merck Manual Professional Edition. Schizoid Personality Disorder (ScPD).
2. Cleveland Clinic. Schizoid Personality Disorder.
3. American Psychiatric Association. What are Personality Disorders?
4. MedlinePlus. Schizoid personality disorder.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.