«Αν σου πω τι με ερεθίζει, θα με βλέπεις αλλιώς;»: Πώς μιλάμε για ένα φετίχ στη σχέση

Γιώργος Καλοβάδης · Ψυχολόγος · Ψυχοθεραπευτής · Ψυχοσεξολόγος

Μπορεί να έχεις φανταστεί τη συζήτηση δεκάδες φορές. Να έχεις διαλέξει λέξεις, να τις έχεις απορρίψει και τελικά να έχεις πει κάτι εντελώς διαφορετικό. Το δύσκολο δεν είναι πάντα να ονομάσεις το φετίχ. Είναι ο φόβος ότι, αφού το ακούσει ο άλλος, δεν θα σε κοιτάζει πια με τον ίδιο τρόπο.

Ίσως ανησυχείς ότι θα γελάσει, θα νιώσει ανεπαρκής ή θα θεωρήσει πως όλη η σχέση ήταν ένα πρόσχημα. Ίσως πάλι δεν θέλεις να ζητήσεις καμία αλλαγή στη σεξουαλική ζωή σας. Θέλεις απλώς να μοιραστείς μια πλευρά σου που μέχρι τώρα κρατούσες κρυφή. Πριν αρχίσει η συζήτηση, βοηθά να ξεχωρίσεις τι ακριβώς επιδιώκεις.

Μοιράζομαι κάτι ή ζητώ να το κάνουμε;

Η αποκάλυψη μιας προτίμησης και η πρόταση για συμμετοχή δεν είναι το ίδιο. Μπορείς να μιλήσεις για κάτι χωρίς να ζητάς να συμβεί. Μπορεί επίσης να θέλεις να διερευνήσεις αν υπάρχει κοινό ενδιαφέρον. Όταν αυτό δεν γίνεται σαφές, ο άλλος μπορεί να αισθανθεί ότι καλείται να δώσει αμέσως μια απάντηση σε μια πρόταση που δεν έχει καν καταλάβει.

Οι φράσεις είναι παραδείγματα και όχι σενάριο που χρειάζεται να αποστηθίσεις. Το σημαντικό είναι να μη δημιουργείται μια κρυφή υποχρέωση. Αν στην πραγματικότητα επιθυμείς συμμετοχή, μπορείς να το πεις ειλικρινά, διατηρώντας χώρο για άρνηση. Το «δεν σου ζητάω τίποτα» δεν βοηθά όταν αργότερα ακολουθεί παράπονο ότι ο άλλος δεν ανταποκρίθηκε.

Η κατάλληλη στιγμή δεν χρειάζεται να είναι τέλεια

Συνήθως είναι ευκολότερο να ανοίξει μια ευαίσθητη συζήτηση όταν υπάρχει χρόνος και ιδιωτικότητα. Η μέση μιας ερωτικής επαφής, ένας καβγάς ή η στιγμή που κάποιος ετοιμάζεται να φύγει μπορεί να προσθέσουν πίεση. Μπορείς να ρωτήσεις αν είναι διαθέσιμος να ακούσει κάτι προσωπικό, χωρίς να παρουσιάζεις τη συζήτηση σαν έκτακτο τεστ για τη σχέση.

Για παράδειγμα: «Υπάρχει κάτι για τη σεξουαλικότητά μου που θέλω να συζητήσουμε. Πότε θα είχαμε λίγο ήσυχο χρόνο;». Η αναμονή μέχρι μια καταλληλότερη στιγμή μπορεί να είναι φροντίδα. Αν όμως η συζήτηση αναβάλλεται επ’ αόριστον, ίσως χρειάζεται να μιλήσετε και γι’ αυτό: αν υπάρχει φόβος, έλλειψη διάθεσης ή δυσκολία να συζητάτε γενικότερα για το σεξ.

Πόσες λεπτομέρειες χρειάζονται;

Δεν είναι απαραίτητο να ξεκινήσεις με μια πλήρη περιγραφή. Μπορείς πρώτα να ονομάσεις το ενδιαφέρον, να εξηγήσεις αν το βιώνεις στη φαντασία ή αν θέλεις να το συζητήσετε ως πιθανή εμπειρία και να ρωτήσεις πώς ακούγεται. Έτσι δίνεις και στον άλλο τη δυνατότητα να εκφράσει τι καταλαβαίνει και πόση πληροφορία επιθυμεί.

Η σταδιακή αποκάλυψη δεν σημαίνει παραπλάνηση. Αν όμως πρόκειται να συμφωνήσετε μια πραγματική δραστηριότητα, οι σχετικές πληροφορίες και τα όρια πρέπει να είναι σαφή πριν συμβεί. Δεν είναι δίκαιο να παρουσιάζεται κάτι ως μικρή λεπτομέρεια και να αλλάζει ουσιαστικά κατά τη διάρκεια. Η ενημερωμένη επιλογή προϋποθέτει ότι κανείς δεν αιφνιδιάζεται.

Μπορεί επίσης να βοηθήσει να εξηγήσεις τι σημαίνει για εσένα η προτίμηση, αντί να στηριχθείς μόνο σε μια λέξη που ο άλλος ίσως συνδέει με στερεότυπα. Το «με ενδιαφέρει η αίσθηση αυτού του υφάσματος» λέει κάτι διαφορετικό από το «έχω ένα φετίχ». Δεν χρειάζεται όμως να δώσεις ψυχολογική εξήγηση που δεν γνωρίζεις.

Αν η πρώτη αντίδραση είναι αμηχανία

Η σιωπή ή μια αδέξια ερώτηση μπορεί να σημαίνει ότι ο άλλος χρειάζεται χρόνο για να καταλάβει. Δεν χρειάζεται να θεωρήσεις αυτόματα ότι απορρίφθηκες. Μπορείς να ρωτήσεις: «Τι σκέφτηκες όταν το άκουσες;» ή «Υπάρχει κάτι που σε ανησυχεί;». Η απάντηση ίσως αφορά την ασφάλεια, την αποκλειστικότητα ή τον φόβο ότι δεν σε ικανοποιεί.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανεχτείς χλευασμό, χαρακτηρισμούς ή απειλές δημοσιοποίησης. Άλλο η αμηχανία και άλλο η ταπείνωση. Έχεις δικαίωμα να σταματήσεις τη συζήτηση αν γίνεται προσβλητική. Αν φοβάσαι αντίποινα ή εξαναγκασμό, δεν χρειάζεται να πιέσεις τον εαυτό σου να κάνει την αποκάλυψη μόνο και μόνο επειδή θεωρείται «υγιές να τα λέμε όλα».

Αν το ακούς εσύ: δεν χρειάζεται να απαντήσεις αμέσως

Ίσως αισθανθείς έκπληξη, περιέργεια ή δυσφορία. Μπορείς να ζητήσεις χρόνο χωρίς να αφήσεις μια αόριστη υπόσχεση. Για παράδειγμα: «Θέλω να το σκεφτώ. Δεν σημαίνει ότι συμφωνώ να συμμετάσχω». Δεν χρειάζεται να προσποιηθείς ενθουσιασμό για να προστατεύσεις την ευαισθησία του άλλου, ούτε να δώσεις μια εξήγηση που θα αντέξει σε κάθε αντεπιχείρημα.

Μια χρήσιμη ερώτηση είναι «θέλεις να σε ακούσω ή μου προτείνεις κάτι;». Μια άλλη είναι «αυτό έχει σημασία για το πώς βιώνεις τη σχέση μας;». Απόφυγε να συμπεράνεις ότι μια προτίμηση περιγράφει ολόκληρο τον άνθρωπο. Η έρευνα για τις φαντασιώσεις διακρίνει το περιεχόμενο της φαντασίας από την επιθυμία και την πραγματική συμπεριφορά· δεν χρειάζεται να θεωρήσεις ότι όλα όσα άκουσες είναι σχέδιο δράσης.

Η αποδοχή δεν απαιτεί κοινό γούστο

Μπορείς να σέβεσαι τον σύντροφό σου και να μη μοιράζεσαι μια προτίμησή του. Μπορείς επίσης να στενοχωρηθείς από μια άρνηση χωρίς να τη μετατρέψεις σε επίμονη διαπραγμάτευση. Οι φράσεις «αν με αγαπούσες» ή «όλοι το κάνουν» μεταφέρουν τη συζήτηση από την επιλογή στην πίεση. Ένα όριο δεν χρειάζεται να συμφωνεί με τα προσωπικά σου γούστα για να ισχύει.

Το κοινό έδαφος δεν είναι υποχρεωτικά μια ηπιότερη εκδοχή του φετίχ. Μπορεί να βρίσκεται σε τελείως διαφορετικές μορφές επαφής που απολαμβάνετε και οι δύο. Αν θέλετε να διερευνήσετε επιλογές, κάντε το χωρίς την υπόθεση ότι κάποιος πρέπει τελικά να υποχωρήσει. Η ερωτική συνεργασία δεν μετριέται μόνο με το πόσα «ναι» λέει ο καθένας.

Τι γίνεται αν η διαφορά είναι σημαντική;

Μερικές φορές μια προτίμηση έχει κεντρική θέση για τον έναν και βρίσκεται έξω από τα όρια του άλλου. Η συζήτηση μπορεί τότε να είναι δύσκολη ακόμη και όταν υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός. Δεν είναι βέβαιο ότι θα βρεθεί λύση που να ικανοποιεί πλήρως και τους δύο. Είναι όμως δυνατό να μιλήσετε πιο καθαρά για όσα μπορείτε και όσα δεν μπορείτε να μοιραστείτε.

Το να αναγνωρίσετε μια ασυμβατότητα δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι προβληματικός. Ούτε κάθε διαφορά οδηγεί σε χωρισμό. Χρειάζεται να δείτε πόσο σημαντική είναι για τον καθένα, τι άλλο σας συνδέει και αν οι συμφωνίες σας είναι βιώσιμες. Δεν βοηθά να αναλαμβάνει κάποιος μια δέσμευση που ήδη γνωρίζει ότι θα τον κάνει να αισθάνεται εξαναγκασμένος.

Η ιδιωτικότητα συνεχίζεται και μετά την κουβέντα

Μια προσωπική αποκάλυψη δεν δίνει αυτόματα άδεια να συζητηθεί με φίλους, να αποθηκευτεί σε μηνύματα που θα κοινοποιηθούν ή να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα σε επόμενο καβγά. Αξίζει να συμφωνήσετε τι θεωρείτε εμπιστευτικό. Αν χρειάζεσαι δική σου υποστήριξη, μπορείς να αναζητήσεις επαγγελματική συζήτηση χωρίς να εκθέτεις δημόσια τον άλλον.

Η ίδια φροντίδα αφορά και το πώς επανέρχεστε στο θέμα. Η αποκάλυψη δεν είναι μια μόνιμη πρόσκληση για αστεία, υπαινιγμούς ή επαναλαμβανόμενες προτάσεις. Μπορείτε να συμφωνήσετε αν θέλετε να το ξανασυζητήσετε και πότε. Το ότι άνοιξε μια πόρτα επικοινωνίας δεν σημαίνει ότι καταργήθηκαν τα όρια.

Η επόμενη ημέρα έχει επίσης σημασία

Μετά από μια προσωπική αποκάλυψη, μπορεί να παρατηρείς κάθε βλέμμα ή μικρή απόσταση σαν ένδειξη απόρριψης. Αντί να προσπαθείς να μαντέψεις, μπορείτε να συμφωνήσετε μια σύντομη επόμενη συζήτηση: «Θα ήθελα να δούμε πώς νιώθουμε μετά από όσα είπαμε». Δεν χρειάζεται να επαναλάβεις όλες τις λεπτομέρειες ή να ζητήσεις μια τελική απάντηση. Ίσως χρειάζεται μόνο να ξεκαθαριστεί μια παρεξήγηση.

Ας φανταστούμε ότι ο άλλος λέει: «Φοβήθηκα ότι όσα κάναμε μέχρι τώρα δεν σου άρεσαν». Μπορείς να απαντήσεις συγκεκριμένα για τη δική σου εμπειρία, χωρίς να υποσχεθείς κάτι που δεν ισχύει: «Υπάρχουν πολλά που απολαμβάνω μαζί σου. Αυτό είναι μια επιπλέον πλευρά που ήθελα να γνωρίζεις». Αν όμως αισθάνεσαι πράγματι ανικανοποίητος, είναι προτιμότερο να το συζητήσεις με φροντίδα από το να το αρνηθείς απλώς για να τελειώσει η αμηχανία.

Μια ειλικρινής επανασύνδεση μπορεί να περιλαμβάνει και διόρθωση: «Χτες μίλησα σαν να έπρεπε να μου απαντήσεις αμέσως. Καταλαβαίνω ότι σε πίεσα». Η ευθύνη για τον τρόπο της συζήτησης δεν μειώνει την αξία της προτίμησής σου. Δείχνει ότι η προσωπική σου έκφραση μπορεί να συνυπάρχει με προσοχή στην εμπειρία του άλλου.

Πότε μπορεί να βοηθήσει η θεραπεία;

Η ατομική δουλειά μπορεί να βοηθήσει να ξεκαθαρίσεις τι θέλεις να πεις, τι φοβάσαι και ποια όρια θέλεις να διατηρήσεις. Δεν χρειάζεται να καταλήξει σε αποκάλυψη με κάθε κόστος. Αν η σχέση δεν σου επιτρέπει να εκφράζεσαι με ασφάλεια, αυτό είναι σημαντικότερο από την εύρεση της τέλειας φράσης.

Σε κοινή θεραπευτική συζήτηση, όπου είναι κατάλληλη, μπορεί να δοθεί χώρος και στους δύο χωρίς ο θεραπευτής να αναλάβει να πείσει κάποιον να συμμετάσχει. Ο στόχος μπορεί να είναι η κατανόηση, η επεξεργασία της απόρριψης ή η διαμόρφωση σαφέστερων συμφωνιών. Η AASECT υποστηρίζει τον σεβασμό της συναινετικής σεξουαλικής ποικιλομορφίας· αυτός ο σεβασμός περιλαμβάνει και τα όρια του ανθρώπου που δεν επιθυμεί μια εμπειρία.

Μια συζήτηση μπορεί να θεωρηθεί ουσιαστική ακόμη κι αν δεν τελειώσει με «ναι». Ίσως το πρώτο της αποτέλεσμα είναι ότι ακούστηκε κάτι δύσκολο χωρίς χλευασμό. Ίσως ότι εκφράστηκε ένα όριο χωρίς απειλή. Ή ότι καταλάβατε πως χρειάζεστε περισσότερο χρόνο. Η εμπιστοσύνη χτίζεται και στον τρόπο που χωράει η διαφορά.