Cuckolding: Τι είναι, ψυχολογία, ζήλια και συναίνεση

Η φαντασίωση ότι ο/η σύντροφος έχει σεξουαλική επαφή με ένα τρίτο πρόσωπο μπορεί να προκαλεί σε κάποιους ανθρώπους ζήλια, φόβο ή απόρριψη. Σε άλλους, όμως, μπορεί να λειτουργεί ως πηγή έντονης σεξουαλικής διέγερσης. Όταν αυτή η φαντασίωση ή πρακτική είναι συναινετική και αποτελεί μέρος της ερωτικής δυναμικής ενός ζευγαριού, συχνά περιγράφεται με τον όρο cuckolding.

Το ενδιαφέρον γύρω από το cuckolding δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα, ούτε ότι υπάρχει μία και μοναδική «αιτία» που το εξηγεί. Η σεξουαλική φαντασίωση είναι πολύπλοκη και μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς μηχανισμούς: την ένταση της ζήλιας, την αίσθηση του απαγορευμένου, την ηδονοβλεπτική διέγερση, την υποταγή, την ερωτικοποίηση της ταπείνωσης, αλλά και την ευχαρίστηση που μπορεί να προκύπτει όταν κάποιος βλέπει τον σύντροφό του να απολαμβάνει.

Τι είναι το cuckolding;

Στη σύγχρονη σεξολογική χρήση, το cuckolding αναφέρεται συνήθως στη σεξουαλική διέγερση που μπορεί να βιώνει ένα άτομο από την ιδέα ή την πραγματικότητα ότι ο/η σύντροφός του έχει σεξουαλική επαφή με κάποιον άλλον. Η εμπειρία μπορεί να παραμένει αποκλειστικά στο επίπεδο της φαντασίωσης ή να πραγματοποιείται στην πράξη, εφόσον υπάρχει ξεκάθαρη συναίνεση όλων των εμπλεκομένων.

Αυτό το στοιχείο της συναίνεσης είναι καθοριστικό. Το cuckolding δεν είναι το ίδιο με την απιστία. Στην απιστία παραβιάζεται μια συμφωνία ή αποκρύπτεται μια σχέση. Στο συναινετικό cuckolding η εμπειρία αποτελεί μέρος μιας συμφωνημένης ερωτικής δυναμικής. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική τόσο ψυχολογικά όσο και θεραπευτικά.

Επίσης, το cuckolding δεν είναι ταυτόσημο με το swinging. Στο swinging συνήθως υπάρχει αμοιβαία συμμετοχή ή ανταλλαγή συντρόφων, ενώ στο cuckolding το ενδιαφέρον μπορεί να επικεντρώνεται κυρίως στη σεξουαλική εμπλοκή του ενός συντρόφου με ένα τρίτο πρόσωπο και στα συναισθήματα που αυτό προκαλεί στον άλλον.

Γιατί μπορεί να διεγείρει; Πιθανοί ψυχολογικοί μηχανισμοί

Δεν υπάρχει μία καθολική ψυχολογική εξήγηση για το cuckolding. Αυτό που διεγείρει έναν άνθρωπο μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό που διεγείρει έναν άλλον.

1. Η ερωτικοποίηση της ζήλιας

Η ζήλια συνδέεται συνήθως με φόβο απώλειας, ανταγωνισμό και απειλή. Σε ένα ασφαλές και συναινετικό πλαίσιο, όμως, αυτή η ένταση μπορεί να μετατραπεί σε σεξουαλική διέγερση.

2. Η εμπειρία της compersion

Ο όρος compersion χρησιμοποιείται για να περιγράψει θετικά συναισθήματα —όπως χαρά, ικανοποίηση ή ακόμη και σεξουαλική διέγερση— που μπορεί να αισθανθεί κάποιος βλέποντας τον σύντροφό του να βιώνει ευχαρίστηση με ένα άλλο άτομο. Η compersion και η ζήλια δεν είναι απαραίτητα αμοιβαία αποκλειόμενες· μπορούν ακόμη και να συνυπάρχουν.

3. Η υποταγή και η παραχώρηση ελέγχου

Για ορισμένους ανθρώπους το διεγερτικό στοιχείο βρίσκεται στην προσωρινή παραχώρηση ελέγχου. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ενδιαφέρον για cuckolding κρύβει μια «ανάγκη υποταγής», αλλά ότι για κάποιους ανθρώπους η δυναμική ισχύος αποτελεί μέρος της διέγερσης.

4. Η ερωτικοποίηση της ταπείνωσης

Σε ορισμένες παραλλαγές του cuckolding η ταπείνωση αποτελεί κεντρικό στοιχείο. Όταν όμως είναι πραγματικά συναινετική, αποτελεί προσυμφωνημένο ερωτικό ρόλο και όχι πραγματική απαξίωση του προσώπου.

5. Το «απαγορευμένο», η καινοτομία και η ένταση

Το καινούργιο, το απρόβλεπτο και το στοιχείο του ταμπού μπορούν να δημιουργήσουν μια ένταση που διαφοροποιείται από τη ρουτίνα μιας μακροχρόνιας σχέσης. Η ανθρώπινη σεξουαλική φαντασία συχνά αντλεί ενέργεια από τη σύγκρουση ανάμεσα στο οικείο και το απαγορευμένο.

Τι μπορεί να σημαίνει για το ζευγάρι;

Μία τέτοια φαντασίωση δεν έχει την ίδια σημασία σε κάθε σχέση. Για ένα ζευγάρι μπορεί να λειτουργεί μόνο ως παιχνίδι φαντασίας. Για ένα άλλο μπορεί να γίνει κοινή εμπειρία που ενισχύει τη σεξουαλική επικοινωνία. Για ένα τρίτο μπορεί να αποκαλύψει ασυμμετρίες, φόβους ή ανάγκες που μέχρι τότε δεν είχαν ειπωθεί.

Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι «είναι φυσιολογικό;», αλλά τι σημαίνει για τους συγκεκριμένους ανθρώπους που το επιθυμούν. Ποιος διεγείρεται και από ποιο στοιχείο; Ποιος φοβάται; Πού βρίσκονται τα όρια; Υπάρχει πραγματική επιθυμία και από τους δύο ή ο ένας συναινεί για να μη χάσει τον άλλον;

Σε αυτό το σημείο η επικοινωνία είναι πολύ πιο σημαντική από την ίδια τη σεξουαλική πρακτική. Έρευνες πάνω στη συναινετική μη μονογαμία έχουν συνδέσει την αίσθηση ασφάλειας, την κάλυψη των αναγκών μέσα στη βασική σχέση και την επικοινωνία με πιο θετικές συναισθηματικές εμπειρίες.

Από τη φαντασίωση στην πράξη: τι χρειάζεται προσοχή;

Η μετατροπή μιας φαντασίωσης σε πραγματική εμπειρία αλλάζει σημαντικά τα δεδομένα. Μια εικόνα που στο μυαλό είναι ελεγχόμενη μπορεί στην πραγματικότητα να προκαλέσει απρόβλεπτα συναισθήματα. Για αυτό χρειάζεται συζήτηση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά.

Η συναίνεση χρειάζεται να είναι ελεύθερη, συγκεκριμένη και ανακλητή. Δεν αρκεί ένα «ναι» που δίνεται από φόβο ότι ο σύντροφος θα φύγει ή θα απογοητευτεί. Χρειάζεται επίσης να συμφωνηθούν όρια: ποιοι άνθρωποι μπορούν να εμπλακούν, τι είδους επαφή είναι αποδεκτή, αν κάποιος παρακολουθεί ή όχι, τι πληροφορίες θέλει να γνωρίζει και τι συμβαίνει αν κάποιος αλλάξει γνώμη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η φροντίδα μετά την εμπειρία. Ένα ζευγάρι μπορεί να χρειαστεί χρόνο για να μιλήσει για ζήλια, ντροπή, ενθουσιασμό, φόβο ή νέα επιθυμία.

Πότε μπορεί να γίνει πρόβλημα;

Το ενδιαφέρον για cuckolding δεν αποτελεί από μόνο του ψυχοπαθολογία. Αξίζει όμως να διερευνηθεί θεραπευτικά όταν γίνεται η μοναδική προϋπόθεση για σεξουαλική διέγερση, όταν προκαλεί σημαντική δυσφορία, όταν χρησιμοποιείται για να επιβεβαιώνει μια βαθιά αρνητική εικόνα εαυτού ή όταν ένας σύντροφος πιέζεται να συμμετάσχει.

Προβληματική γίνεται επίσης η δυναμική όταν λειτουργεί ως έμμεσος τρόπος τιμωρίας, εκδίκησης ή αποφυγής της οικειότητας, όταν η ζήλια ξεπερνά τις συμφωνημένες αντοχές του ζευγαριού ή όταν παραβιάζονται συστηματικά τα όρια που είχαν τεθεί.

Σε αυτές τις περιπτώσεις ο στόχος της ψυχοσεξουαλικής θεραπείας δεν είναι να χαρακτηρίσει τη φαντασίωση «σωστή» ή «λάθος», αλλά να βοηθήσει το άτομο ή το ζευγάρι να κατανοήσει τι λειτουργία έχει η φαντασίωση, ποια συναισθήματα ενεργοποιεί και αν μπορεί να ενταχθεί στη σχέση με τρόπο ασφαλή και συναινετικό.

Συχνές ερωτήσεις

Το cuckolding σημαίνει ότι κάποιος δεν αγαπά τον σύντροφό του;

Όχι. Μια σεξουαλική φαντασίωση δεν αποτελεί άμεσο μέτρο αγάπης, δέσμευσης ή ικανοποίησης από τη σχέση.

Είναι το ίδιο με την απιστία;

Όχι όταν είναι συναινετικό. Η βασική διαφορά είναι ότι στο cuckolding υπάρχει προηγούμενη συμφωνία και γνώση, ενώ στην απιστία υπάρχει παραβίαση των συμφωνημένων ορίων της σχέσης.

Αν με διεγείρει ως φαντασίωση, πρέπει να το πραγματοποιήσω;

Όχι. Πολλές φαντασιώσεις έχουν αξία ακριβώς επειδή παραμένουν φαντασιώσεις. Η σεξουαλική φαντασία δεν είναι υποχρέωση ούτε σχέδιο δράσης.

Μπορεί να συνυπάρχουν ζήλια και διέγερση;

Ναι. Ένα άτομο μπορεί να αισθάνεται ταυτόχρονα ζήλια, φόβο, περιέργεια, χαρά για την απόλαυση του συντρόφου και σεξουαλική διέγερση.

Βιβλιογραφία

Lehmiller, J. J. (2020). Fantasies About Consensual Nonmonogamy Among Persons in Monogamous Romantic Relationships. Archives of Sexual Behavior, 49, 2799–2812. https://doi.org/10.1007/s10508-020-01788-7

Mogilski, J. K., Reeve, S. D., Nicolas, S. C. A., Donaldson, S. H., Mitchell, V. E., & Welling, L. L. M. (2019). Jealousy, Consent, and Compersion Within Monogamous and Consensually Non-Monogamous Romantic Relationships. Archives of Sexual Behavior, 48, 1811–1828. https://doi.org/10.1007/s10508-018-1286-4

Flicker, S. M., Vaughan, M. D., & Meyers, L. S. (2021). Feeling Good About Your Partners’ Relationships: Compersion in Consensually Non-Monogamous Relationships. Archives of Sexual Behavior. https://doi.org/10.1007/s10508-021-01985-y

Flicker, S. M., Thouin-Savard, M. I., & Vaughan, M. D. (2022). Factors that Facilitate and Hinder the Experience of Compersion Among Individuals in Consensually Non-Monogamous Relationships. Archives of Sexual Behavior, 51, 3035–3048. https://doi.org/10.1007/s10508-022-02333-4