Τη μια στιγμή θέλεις να πλησιάσεις. Την επόμενη αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι απόσταση. Κι όταν απομακρυνθείς, μπορεί να σου λείπει ξανά ο ίδιος άνθρωπος.
Η αμφιθυμία στις σχέσεις μπορεί να προκαλεί σύγχυση και στους δύο συντρόφους. Δεν υπάρχει μία εξήγηση για κάθε περίπτωση. Μερικές φορές αφορά τον φόβο της εγγύτητας, άλλες πραγματικές διαφορές, πίεση ή αβεβαιότητα για τη συγκεκριμένη σχέση.
Αμφιθυμία δεν σημαίνει διπολική διαταραχή
Το «σε θέλω, αλλά δυσκολεύομαι να μείνω» περιγράφει μια εμπειρία μέσα σε μια σχέση. Η διπολική διαταραχή είναι διαφορετική κλινική κατάσταση, με επεισόδια μεταβολών στη διάθεση, στην ενέργεια και στη δραστηριότητα. Δεν διαγιγνώσκεται από την εναλλαγή ενδιαφέροντος για έναν σύντροφο. [1]
Γι’ αυτό εδώ χρησιμοποιούμε τον όρο «αμφιθυμία». Μας επιτρέπει να περιγράψουμε τη δυσκολία χωρίς να αποδίδουμε σε κάποιον μια ψυχιατρική διάγνωση.
Τι συμβαίνει λίγο πριν θελήσεις να απομακρυνθείς;
Η γενική ερώτηση «γιατί είμαι έτσι;» συχνά αφήνει περισσότερο βάρος παρά σαφήνεια. Μια πιο συγκεκριμένη αρχή είναι να παρατηρήσεις πότε αλλάζει η διάθεσή σου απέναντι στη σχέση.
Συμβαίνει όταν μιλάτε για δέσμευση; Μετά από έναν καβγά; Όταν αισθάνεσαι ότι δεν υπάρχει προσωπικός χρόνος; Ή όταν βλέπεις διαφορές που πριν δεν είχες προσέξει; Οι απαντήσεις βοηθούν να ξεχωρίσεις εμπειρίες που μοιάζουν μεταξύ τους αλλά έχουν διαφορετικό νόημα.
Σκέψου μια συγκεκριμένη στιγμή και περιέγραψέ την χωρίς γενικούς χαρακτηρισμούς. Αντί για το «με πνίγει η σχέση», δοκίμασε το «όταν συζητήσαμε να μείνουμε μαζί, σκέφτηκα ότι δεν θα έχω καθόλου δικό μου χρόνο». Η δεύτερη διατύπωση δείχνει ένα ερώτημα που μπορεί να συζητηθεί. Δεν σε υποχρεώνει ούτε να συγκατοικήσεις ούτε να χωρίσεις πριν καταλάβεις τι σε δυσκολεύει.
Αξίζει επίσης να παρατηρήσεις τι συμβαίνει όταν απομακρύνεσαι. Σου λείπει ο συγκεκριμένος άνθρωπος και η κοινή σας ζωή; Σε δυσκολεύει η μοναξιά; Νιώθεις ανακούφιση επειδή σταμάτησε μια πίεση, αλλά όχι επιθυμία να επιστρέψεις; Οι απαντήσεις μπορεί να διαφέρουν από μέρα σε μέρα. Δεν χρειάζεται να θεωρήσεις ότι κάθε έντονο συναίσθημα αποκαλύπτει μια οριστική αλήθεια.
Μπορείς να κρατήσεις λίγες σύντομες σημειώσεις για περιστατικά που επαναλαμβάνονται. Όχι για να ελέγχεις διαρκώς αν αγαπάς αρκετά, αλλά για να αναγνωρίζεις το πλαίσιο. Πώς ήσουν εκείνη την ημέρα; Τι είχε προηγηθεί μεταξύ σας; Είχες χώρο να εκφράσεις διαφωνία; Μια τέτοια καταγραφή μπορεί να δώσει πιο συγκεκριμένο υλικό σε μια προσωπική ή θεραπευτική συζήτηση.
Όταν η εγγύτητα σε δυσκολεύει
Για κάποιους ανθρώπους, το να χρειάζονται κάποιον συνοδεύεται από φόβο ότι θα πληγωθούν ή θα χάσουν την αυτονομία τους. Προηγούμενες εμπειρίες σχέσεων μπορεί να έχουν σημασία. Αυτό, όμως, είναι κάτι που διερευνούμε· δεν αποδεικνύεται από μια τάση για απόσταση.
Υποθετικά, μπορεί να περνάς όμορφα μαζί με κάποιον αλλά να δυσφορείς όταν προτείνει να είστε κάθε βράδυ μαζί. Ίσως δεν θέλεις να τελειώσει η σχέση. Ίσως χρειάζεσαι έναν ρυθμό που να χωρά και χρόνο μόνος σου. Ίσως πάλι η πρόταση αναδεικνύει μια ουσιαστική διαφορά στις επιθυμίες σας.
Ας υποθέσουμε ότι συμφωνείς να περνάτε όλα τα βράδια μαζί, επειδή φοβάσαι πως μια άρνηση θα πληγώσει τον άλλον. Έπειτα κουράζεσαι και αρχίζεις να αποφεύγεις τις συναντήσεις. Σε αυτή την περίπτωση, ένα χρήσιμο ερώτημα είναι αν μπορούσες από την αρχή να πεις τι ρυθμό ήθελες. Ίσως η απόσταση να συνδέεται με μια ανάγκη που δεν είχε ειπωθεί, όχι με την απουσία ενδιαφέροντος.
Μπορείς να δοκιμάσεις: «Μου αρέσει να είμαστε μαζί, αλλά χρειάζομαι και δύο βράδια για τον εαυτό μου. Θέλω να βρούμε έναν ρυθμό που να μπορώ να χαίρομαι». Η πρόταση δεν είναι εγγύηση ότι θα λυθεί η αμφιθυμία. Δίνει όμως την ευκαιρία να δεις αν, όταν εκφράζεται η ανάγκη σου, αλλάζει και η εμπειρία σου μέσα στη σχέση.
Υπάρχει και η πιθανότητα να μη θέλεις αυτό που θέλει ο άλλος. Μπορεί εκείνος να επιθυμεί σύντομα συγκατοίκηση, ενώ εσύ να μη θέλεις να προχωρήσεις προς τα εκεί. Είναι σημαντικό να μη μετατρέπεται κάθε διαφορά σε φόβο που πρέπει υποχρεωτικά να ξεπεράσεις. Μερικές φορές η πιο ειλικρινής δουλειά είναι να αναγνωρίσεις μια ασυμφωνία, ακόμη κι αν υπάρχει τρυφερότητα.
Η σημερινή σχέση χρειάζεται επίσης προσοχή
Δεν είναι σωστό να ερμηνεύουμε κάθε ανάγκη απομάκρυνσης ως προσωπικό φόβο. Αν ο άλλος δεν σέβεται το «όχι», σε υποτιμά ή σε πιέζει, αυτά είναι πραγματικά στοιχεία της σχέσης. Η αναζήτηση εξηγήσεων στο παρελθόν δεν πρέπει να τα κάνει αόρατα.
Ο αμοιβαίος σεβασμός, τα όρια και η δυνατότητα επικοινωνίας είναι βασικά στοιχεία μιας υγιούς σχέσης. [2] Η κατανόηση των συναισθημάτων σου δεν δημιουργεί υποχρέωση να παραμείνεις.
Τι βλέπω όταν αφήνω λίγο στην άκρη τις ερμηνείες;
Μπορεί να είναι δύσκολο να σκεφτείς καθαρά όταν αναρωτιέσαι διαρκώς «μήπως φοβάμαι τη δέσμευση;». Δοκίμασε να εξετάσεις και πιο απτά στοιχεία: μπορείς να διαφωνήσεις; Υπάρχει χώρος για φίλους και προσωπικές δραστηριότητες; Τηρούνται όσα συμφωνείτε; Όταν εκφράζεις κάτι που σε πληγώνει, γίνεται προσπάθεια κατανόησης ή η συζήτηση επιστρέφει πάντα στο ότι εσύ έχεις πρόβλημα;
Οι ερωτήσεις αυτές δεν είναι βαθμολογία για να αποφασίσεις αν μια σχέση περνά ή αποτυγχάνει. Σε βοηθούν να μη χάνεις την καθημερινή πραγματικότητα μέσα σε μια ψυχολογική εξήγηση. Μπορεί να αναγνωρίζεις δικούς σου φόβους και ταυτόχρονα να βλέπεις ότι μια συμπεριφορά του άλλου δεν σου ταιριάζει. Δεν χρειάζεται να διαλέξεις μόνο τη μία πλευρά για να δικαιούσαι να μιλήσεις.
Πώς μπορείς να μιλήσεις χωρίς απότομες υποσχέσεις ή εξαφανίσεις;
Αν η σχέση είναι ασφαλής, δοκίμασε να περιγράψεις αυτό που γνωρίζεις τώρα: «Σε θέλω στη ζωή μου, αλλά δυσκολεύομαι με τον ρυθμό που προχωράμε. Θα ήθελα να το συζητήσουμε». Είναι πιο καθαρό από μια υπόσχεση βεβαιότητας που δεν αισθάνεσαι.
Αν ζητήσεις χρόνο, εξήγησε όσο μπορείς τι σημαίνει: λιγότερες συναντήσεις, μια παύση ή συγκεκριμένο χρόνο για να ξαναμιλήσετε. Ο άλλος έχει δικαίωμα να πει ότι αυτή η συνθήκη δεν του ταιριάζει.
Αν είσαι ο σύντροφος που δέχεται την εναλλαγή
Το να ακούς «σε θέλω» και λίγο αργότερα «δεν ξέρω αν θέλω να είμαστε μαζί» μπορεί να είναι εξαντλητικό. Μπορεί να προσπαθείς να γίνεις πιο διαθέσιμος, πιο ήρεμος ή λιγότερο απαιτητικός για να σταθεροποιηθεί η σχέση. Όμως δεν μπορείς μόνος σου να εξασφαλίσεις τη βεβαιότητα του άλλου. Και οι δικές σου ανάγκες χρειάζεται να έχουν θέση στη συζήτηση.
Μια πιθανή διατύπωση είναι: «Καταλαβαίνω ότι δυσκολεύεσαι. Εγώ όμως δεν μπορώ να συνεχίζω με συνεχείς χωρισμούς και επιστροφές χωρίς να αλλάζει κάτι». Μπορείς να ζητήσεις σαφήνεια για το τι προτείνεται τώρα: μια σχέση με διαφορετικό ρυθμό, μια παύση ή ένας χωρισμός. Δεν χρειάζεται να αποδεχτείς μια αόριστη αναμονή επειδή κατανοείς την ιστορία ή τον φόβο του άλλου.
Αν αποφασίσετε να δώσετε λίγο χρόνο
Προσπαθήστε να διευκρινίσετε τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Θα επικοινωνείτε; Θα συναντιέστε; Παραμένει η συμφωνία αποκλειστικότητας; Πότε θα συζητήσετε ξανά για το πώς βιώνετε την κατάσταση; Οι διαφορετικές υποθέσεις μπορούν να δημιουργήσουν επιπλέον πληγές, ειδικά αν ο ένας θεωρεί ότι η σχέση συνεχίζεται κανονικά και ο άλλος ότι έχει ήδη τελειώσει.
Ο χρόνος δεν χρειάζεται να λειτουργήσει σαν δοκιμασία στην οποία ο άλλος πρέπει να αποδείξει πόσο αντέχει. Μπορεί να προσφέρει χώρο για σκέψη μόνο αν η συνθήκη είναι αποδεκτή και από τους δύο. Αν κάποιος δεν θέλει να συμμετάσχει, αυτό είναι μια πραγματική απάντηση που χρειάζεται σεβασμό. Η επιθυμία για διερεύνηση δεν δημιουργεί δικαίωμα να κρατάμε έναν άνθρωπο διαθέσιμο επ’ αόριστον.
Πότε μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Αν αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται και σε ταλαιπωρεί, η θεραπεία μπορεί να προσφέρει χώρο για να εξετάσεις τι αισθάνεσαι, τι φοβάσαι και τι ζητάς από μια σχέση. Ο στόχος δεν είναι να σε πείσει κάποιος να μείνεις, αλλά να πάρεις αποφάσεις με περισσότερη επίγνωση.
Μπορείς να ξεκινήσεις από ένα πρόσφατο περιστατικό, αντί να χρειάζεται να εξηγήσεις ολόκληρη την ιστορία σου. Τι συνέβη, τι σκέφτηκες, τι ένιωσες και τι έκανες μετά; Εκεί συχνά βρίσκεται ένα πιο χρήσιμο σημείο εκκίνησης από την αυτοκατηγορία.
Στη διερεύνηση μπορεί να έχουν θέση οι προηγούμενες σχέσεις, οι προσδοκίες σου από τη δέσμευση και όσα έχεις μάθει να θεωρείς υποχρέωση μέσα σε ένα ζευγάρι. Ίσως χρειάζεται να εξετάσεις μια πεποίθηση όπως «αν αγαπώ, δεν πρέπει να χρειάζομαι ποτέ απόσταση» ή «αν δεσμευτώ, δεν θα μπορώ να αλλάξω γνώμη». Το σημαντικό είναι να δεις αν αυτές οι ιδέες περιγράφουν αυτό που θέλεις σήμερα.
Μια ουσιαστική αλλαγή μπορεί να είναι να λες νωρίτερα ότι πιέζεσαι, να μην κάνεις μεγάλες υποσχέσεις μέσα στον αρχικό ενθουσιασμό ή να αναγνωρίζεις πιο καθαρά μια επιθυμία αποχώρησης. Η θεραπεία δεν μετριέται μόνο από το αν διατηρήθηκε μια σχέση. Μπορεί να βοηθήσει να υπάρχει περισσότερη ειλικρίνεια στις επιλογές σου και λιγότερη ανάγκη να περνάς από τη βεβαιότητα στην απότομη φυγή.
Μπορείς να αλλάξεις γνώμη χωρίς να ακυρώσεις όσα ένιωσες
Το ότι σήμερα αμφιβάλλεις δεν αποδεικνύει ότι ο αρχικός ενθουσιασμός ήταν ψεύτικος. Τα συναισθήματα και οι πληροφορίες που έχουμε για μια σχέση μπορούν να αλλάξουν. Παράλληλα, αν έχεις δώσει υποσχέσεις που δεν μπορείς πλέον να στηρίξεις, αξίζει να το αναγνωρίσεις καθαρά. Μπορείς να πεις: «Τότε το αισθανόμουν έτσι, αλλά τώρα βλέπω ότι δεν μπορώ να προχωρήσω όπως είχα πει. Καταλαβαίνω ότι αυτό σε επηρεάζει». Η ειλικρίνεια δεν αφαιρεί όλη τη δυσκολία, αλλά επιτρέπει και στον άλλον να αποφασίσει με βάση αυτό που ισχύει σήμερα.
Βιβλιογραφία και πηγές
- National Institute of Mental Health: Bipolar Disorder. Για τη διάκριση από την αμφιθυμία στη σχέση.
- Love is respect: Everyone deserves a healthy relationship. Ενημερωτικός οδηγός.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.