Η συναισθηματική κακοποίηση δεν αφήνει πάντα ορατά σημάδια. Μπορεί να υπάρχει μέσα από προσβολές, απειλές, απομόνωση ή έλεγχο που περιορίζει την ελευθερία ενός ανθρώπου. Το ότι δεν έχει υπάρξει σωματική βία δεν κάνει την εμπειρία λιγότερο σοβαρή.[1]
Αν αναρωτιέστε αν αυτό που ζείτε είναι κακοποίηση, δεν χρειάζεται να βρείτε πρώτα την τέλεια λέξη για να ζητήσετε υποστήριξη. Το ότι φοβάστε να μιλήσετε, να διαφωνήσετε ή να κινηθείτε ελεύθερα αξίζει προσοχή.
Όταν η υποτίμηση παρουσιάζεται σαν αστείο
Τα επαναλαμβανόμενα προσβλητικά σχόλια για την εμφάνιση, την ευφυΐα ή την αξία σας μπορεί να συνοδεύονται από το «πλάκα έκανα». Αν εκφράζετε ότι πληγώνεστε και η συμπεριφορά συνεχίζεται, η λέξη «αστείο» δεν ακυρώνει αυτό που συμβαίνει.
Παρόμοια, η δημόσια ταπείνωση ή η διαρκής απαξίωση των συναισθημάτων σας μπορεί να σας κάνει να διστάζετε να εκφραστείτε. Δεν είναι δική σας υποχρέωση να γίνετε λιγότερο ευαίσθητοι για να αντέχετε την προσβολή.
Όταν αρχίζετε να αμφιβάλλετε για όσα ζήσατε
Μια διαφωνία στη μνήμη ενός γεγονότος δεν αρκεί από μόνη της για να μιλήσουμε για χειραγώγηση. Χρειάζεται να προσέξουμε ένα ευρύτερο μοτίβο: συστηματική άρνηση γεγονότων, αντιστροφή της ευθύνης και επιμονή ότι δεν μπορείτε να εμπιστευτείτε την κρίση σας.
Όρια στις σχέσεις: Γιατί δυσκολευόμαστε και πώς ξεκινάμε
Έλεγχος στην καθημερινότητα
Ανησυχητικές συμπεριφορές είναι η απαίτηση να ζητάτε άδεια για κάθε έξοδο, η παρακολούθηση του κινητού χωρίς συναίνεση και η επιβολή του τι θα φοράτε ή με ποιους θα μιλάτε. Η ζήλια δεν δίνει δικαίωμα περιορισμού της αυτονομίας σας.
Ο έλεγχος μπορεί να είναι και οικονομικός: αποκλεισμός από χρήματα, παρεμπόδιση της εργασίας ή απαίτηση να δικαιολογείται κάθε μικρό έξοδο. Διαφέρει από έναν κοινό προϋπολογισμό που έχει συμφωνηθεί ελεύθερα και μπορεί να συζητηθεί.
Απομόνωση, απειλές και τιμωρία
Η συστηματική απομάκρυνση από φίλους και συγγενείς μειώνει την πρόσβαση σε υποστήριξη. Οι απειλές για τα παιδιά ή η χρήση οικονομικών δυσκολιών ως μέσο πίεσης χρειάζονται επίσης σοβαρή αντιμετώπιση.
Χρειάζεται όμως να διακρίνουμε την τιμωρητική σιωπή από μια σαφή παύση για ηρεμία. Το «χρειάζομαι λίγο χρόνο και θα μιλήσουμε το απόγευμα» δεν είναι ίδιο με την απόσυρση επικοινωνίας που χρησιμοποιείται για να εξαναγκάσει τον άλλον να υποχωρήσει. Ούτε κάθε απόφαση χωρισμού είναι κακοποιητική.
Τι μπορείτε να κάνετε;
Αν είναι ασφαλές, μιλήστε με ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης ή μια εξειδικευμένη υπηρεσία. Ένα προσωπικό σχέδιο ασφάλειας λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες σας και μπορεί να αφορά την παραμονή, την προετοιμασία αποχώρησης ή την περίοδο μετά τον χωρισμό.[2]
Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσετε μόνοι σας τον άνθρωπο που σας εκφοβίζει για να αποδείξετε τι συμβαίνει. Αν υποψιάζεστε ότι η συσκευή σας παρακολουθείται, αναζητήστε βοήθεια από συσκευή στην οποία εκείνος δεν έχει πρόσβαση.
Παιδικό τραύμα στην ενήλικη ζωή: Τι μπορεί να βοηθήσει
Η υποστήριξη δεν είναι απαίτηση να «σώσετε» τη σχέση
Όταν υπάρχει κακοποίηση, η θεραπεία ζευγαριού δεν είναι αυτονόητη πρώτη επιλογή. Μπορεί να δυσκολεύει την ασφαλή αποκάλυψη όσων συμβαίνουν και να εκθέτει το άτομο σε αντίποινα. Προέχει εξειδικευμένη, ατομική αξιολόγηση της ασφάλειας και των διαθέσιμων επιλογών.[3]
Η ευθύνη για την κακοποιητική συμπεριφορά ανήκει σε αυτόν που την ασκεί. Η οικονομική εξάρτηση, τα παιδιά ή τα συναισθήματα για τον σύντροφο μπορούν να κάνουν τις αποφάσεις δύσκολες. Αυτό δεν σημαίνει ότι συναινείτε στην κακοποίηση.
Όταν η εικόνα της σχέσης σάς μπερδεύει
Μπορεί να υπάρχουν στιγμές τρυφερότητας, κοινές αναμνήσεις και περίοδοι ηρεμίας μαζί με συμπεριφορές που σας φοβίζουν. Δεν χρειάζεται να αρνηθείτε τις καλές στιγμές για να μιλήσετε για τις δύσκολες. Το ότι αγαπάτε έναν άνθρωπο δεν σημαίνει ότι αποδέχεστε να σας απειλεί ή να περιορίζει την ελευθερία σας.
Ένα υποθετικό παράδειγμα: κάποιος σας υποτιμά μπροστά σε φίλους και αργότερα φέρεται στοργικά, χωρίς να αναγνωρίζει τι συνέβη. Η στοργή μπορεί να είναι ευχάριστη, αλλά το προηγούμενο περιστατικό παραμένει κάτι που σας αφορά. Μπορείτε να αναρωτηθείτε αν υπάρχει ανάληψη ευθύνης και ουσιαστική αλλαγή ή αν αναμένεται απλώς να μη μιλήσετε ξανά γι’ αυτό.
Δεν χρειάζεται να έχετε έτοιμη ολόκληρη την αφήγηση
Αν δυσκολεύεστε να ξεκινήσετε μια συζήτηση με έναν επαγγελματία, μπορείτε να περιγράψετε ένα συγκεκριμένο περιστατικό και τον φόβο που σας αφήνει. Για παράδειγμα: «Όταν διαφωνώ, με απειλεί ότι θα μου στερήσει πρόσβαση στα χρήματα. Δεν ξέρω τι μπορώ να κάνω με ασφάλεια». Δεν χρειάζεται να παρουσιάσετε μια τέλεια οργανωμένη ιστορία ούτε να έχετε ήδη αποφασίσει αν θα φύγετε.
Μπορείτε επίσης να πείτε τι θα δυσκόλευε ένα προτεινόμενο βήμα: κοινή κατοικία, παιδιά, εργασία, οικονομική εξάρτηση ή φόβος ότι θα ανακαλυφθεί η επικοινωνία. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν να συζητηθούν επιλογές που ταιριάζουν στην πραγματικότητά σας. Μια γενική συμβουλή δεν μπορεί να υποκαταστήσει την προσεκτική εξέταση αυτών των συνθηκών.
Αν ανησυχείτε για έναν δικό σας άνθρωπο
Ακούστε χωρίς να απαιτείτε να πάρει αμέσως την απόφαση που εσείς θεωρείτε σωστή. Μπορείτε να πείτε: «Με ανησυχεί αυτό που μου περιγράφεις. Θέλω να σε στηρίξω». Αποφύγετε ερωτήσεις που ακούγονται σαν κατηγορία, όπως «γιατί το ανέχεσαι;». Η υποστήριξη χρειάζεται να ενισχύει τη δυνατότητα επιλογής του ανθρώπου, όχι να προσθέτει άλλη πίεση.[6]
Ρωτήστε ποια πρακτική βοήθεια θα ήταν χρήσιμη και ασφαλής: συνοδεία σε υπηρεσία, βοήθεια σε μια καθημερινή υποχρέωση ή ένας ασφαλής τρόπος επικοινωνίας. Μη δημοσιεύετε πληροφορίες για την τοποθεσία ή την κατάστασή του και μη δίνετε υποσχέσεις που δεν μπορείτε να τηρήσετε. Ακόμη κι αν δεν είναι έτοιμος να αλλάξει τη σχέση του, μπορείτε να παραμείνετε διαθέσιμοι χωρίς επίκριση.[6]
Πού μπορείτε να απευθυνθείτε στην Ελλάδα
Σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 112.
Η Γραμμή SOS 15900 παρέχει συμβουλευτική και ψυχολογική υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν βία, όλο το εικοσιτετράωρο, κάθε ημέρα του χρόνου. Email: sos15900@isotita.gr.[4]
Η συναισθηματική κακοποίηση μπορεί να αφορά ανθρώπους κάθε φύλου. Μπορείτε να ζητήσετε βοήθεια χωρίς να χρειάζεται πρώτα να έχετε αποφασίσει για το μέλλον της σχέσης.
Βιβλιογραφία και πηγές
- National Domestic Violence Hotline. What is emotional abuse?
- National Domestic Violence Hotline. Create your personal safety plan.
- National Domestic Violence Hotline. Should I go to couples therapy with my abusive partner?
- Πύλη Οικογενειακής Πολιτικής. Τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας και ψυχολογικής υποστήριξης.
- Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Υπηρεσία 112.
- National Domestic Violence Hotline. Ways to Support a Domestic Violence Survivor.