Οι γονείς μου μεγαλώνουν. Πρέπει να αφήσω τη ζωή μου για να τους φροντίσω;

Το τηλέφωνο χτυπά και πριν απαντήσεις σκέφτεσαι ήδη τι μπορεί να έχει συμβεί. Ένα ραντεβού, μια εξέταση, μια δουλειά που δεν μπορούν πια να κάνουν μόνοι τους. Αγαπάς τους γονείς σου και θέλεις να είσαι εκεί. Ταυτόχρονα, αρχίζεις να νιώθεις ότι η δική σου ζωή χωρά μόνο στα κενά.

Ίσως δουλεύεις, μεγαλώνεις παιδιά ή μένεις μακριά. Ίσως είσαι ο μόνος που αναλαμβάνει όσα χρειάζονται. Και όταν σκέφτεσαι «δεν αντέχω άλλο», έρχεται αμέσως η ενοχή: «Εκείνοι με μεγάλωσαν. Πώς μπορώ τώρα να σκέφτομαι τον εαυτό μου;».

Η φροντίδα ηλικιωμένων γονέων μπορεί να φέρνει τρυφερότητα, νόημα, θυμό, κόπωση και φόβο μαζί. Αυτά τα συναισθήματα δεν ακυρώνουν το ένα το άλλο. Αξίζει να τα πάρεις σοβαρά, ώστε οι αποφάσεις να στηρίζονται στις πραγματικές ανάγκες και στις δυνατότητες όλων.

Τι χρειάζονται πραγματικά αυτή την περίοδο;

Το «οι γονείς μου μεγαλώνουν» δεν περιγράφει από μόνο του μια συγκεκριμένη ανάγκη φροντίδας. Κάποιοι άνθρωποι χρειάζονται κυρίως παρέα και βοήθεια σε πρακτικά θέματα. Άλλοι χρειάζονται καθημερινή υποστήριξη ή εξειδικευμένη περίθαλψη. Η ηλικία δεν είναι επαρκής λόγος για να αφαιρεθούν αποφάσεις από έναν άνθρωπο.

Μια χρήσιμη αρχή είναι να συζητήσετε τι έχει αλλάξει. Δυσκολεύονται στις μετακινήσεις, στα ψώνια, στην προσωπική φροντίδα ή στην οργάνωση ραντεβού; Τι μπορούν και θέλουν να συνεχίσουν μόνοι τους; Ρώτησέ τους πριν θεωρήσεις ότι γνωρίζεις όλες τις απαντήσεις. Η δική τους αξιοπρέπεια και συμμετοχή έχουν σημασία.

Αν εμφανίζονται νέες δυσκολίες στην υγεία ή στη λειτουργικότητα, χρειάζεται επικοινωνία με τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας. Μην αποδίδεις αυτομάτως κάθε αλλαγή «στα χρόνια». Επίσης, η βοήθεια στα φάρμακα χρειάζεται να ακολουθεί τις οδηγίες του θεράποντα· δεν είναι κάτι που αναδιαμορφώνουμε με οικογενειακές υποθέσεις.

Μπορείς να ξεχωρίσεις τι είναι επείγον σήμερα, τι επαναλαμβάνεται κάθε εβδομάδα και τι χρειάζεται μακροπρόθεσμη οργάνωση. Έτσι, ένα αγχώδες «πρέπει να είμαι διαθέσιμος για όλα» γίνεται μια σειρά από πιο συγκεκριμένες ανάγκες που μπορούν να συζητηθούν.

Η ενοχή δεν αρκεί για να οργανώσει τη φροντίδα

Η ευγνωμοσύνη μπορεί να σε κινητοποιεί να βοηθάς. Όταν όμως μετατρέπεται σε έναν λογαριασμό που δεν εξοφλείται ποτέ, δυσκολεύει κάθε απόφαση. Ό,τι κι αν προσφέρεις μοιάζει λίγο. Η ξεκούραση μοιάζει προδοσία και η βοήθεια από άλλον άνθρωπο μοιάζει εγκατάλειψη.

Δοκίμασε να ρωτήσεις: «Υπάρχει μια ανάγκη που πράγματι μένει ακάλυπτη ή αισθάνομαι ότι πρέπει να είμαι εγώ αυτός που την καλύπτει;». Οι απαντήσεις μπορεί να διαφέρουν. Μια ασφαλής μετακίνηση σε εξέταση, για παράδειγμα, δεν χρειάζεται σε κάθε περίπτωση να γίνει από το ίδιο μέλος της οικογένειας.

Δεν είναι πάντα εύκολο να βρεθεί εναλλακτική. Τα οικονομικά, η περιοχή και η διαθεσιμότητα υπηρεσιών περιορίζουν τις επιλογές. Γι’ αυτό το «βάλε απλώς όρια» συχνά ακούγεται άδικο. Χρειάζεται συγκεκριμένος σχεδιασμός και αναζήτηση πραγματικής υποστήριξης, όχι μόνο καλύτερη διάθεση.

Πώς μοιράζεται η ευθύνη στην οικογένεια;

Το «βοηθήστε λίγο» συχνά αφήνει τα πάντα ασαφή. Πιο χρήσιμη είναι μια συζήτηση με συγκεκριμένες εργασίες: ποιος συνοδεύει σε ραντεβού, ποιος οργανώνει λογαριασμούς, ποιος αναζητά υπηρεσίες, ποιος αναλαμβάνει μια σταθερή επίσκεψη. Η οργάνωση και τα τηλεφωνήματα είναι επίσης εργασία, ακόμη κι όταν δεν φαίνονται.

Δίκαιο μοίρασμα δεν σημαίνει απαραίτητα ίδιες ώρες για όλους. Κάποιος ζει μακριά, άλλος έχει ευέλικτο ωράριο, άλλος αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Σημαίνει όμως να γίνουν αυτές οι δυνατότητες ορατές και να μη θεωρείται αυτονόητο ότι ένας άνθρωπος θα απορροφά κάθε κενό.

Φαντάσου τη Μαρία, που συντονίζει τα πάντα για τον πατέρα της. Ο αδελφός της λέει «πες μου αν χρειαστείς κάτι», αλλά εκείνη συνεχίζει να θυμάται, να ζητά και να ελέγχει. Μια πιο σαφής συμφωνία είναι: «Αναλαμβάνεις εσύ ολόκληρη τη διαδικασία των ραντεβού αυτού του μήνα, μαζί με την επικοινωνία και τη μεταφορά;».

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΜΕ ΔΙΑΡΚΕΙΑ

Μέσα στη φροντίδα των γονιών σου χρειάζεται να χωράς κι εσύ.

Η αγάπη μπορεί να γίνει ένα κοινό, εφαρμόσιμο σχέδιο με βοήθεια, ανάπαυση και χώρο για τις ανάγκες όλων.

Ένα απλό πλάνο, χωρίς να γίνεις διαρκώς διαθέσιμος

Χρειάζεται ένα πλάνο αρκετά απλό ώστε να χρησιμοποιείται. Δεν είναι διαγωνισμός οργάνωσης. Μπορεί να ξεκινήσει από ένα χαρτί, ένα κοινό ημερολόγιο ή μια συμφωνημένη εβδομαδιαία επικοινωνία, με σεβασμό στην ιδιωτικότητα των γονιών σου.

Συμφωνήστε επίσης πώς ξεχωρίζετε μια επείγουσα κατάσταση από κάτι που μπορεί να περιμένει. Για θέματα υγείας, ζητήστε εξατομικευμένες οδηγίες από τον θεράποντα. Ένα οικογενειακό πρόγραμμα δεν υποκαθιστά την ιατρική εκτίμηση και δεν απαιτεί από έναν συγγενή να λειτουργεί σαν επαγγελματίας υγείας.

Αν οι ανάγκες ξεπερνούν όσα μπορεί να προσφέρει η οικογένεια, διερευνήστε τις διαθέσιμες επιλογές με κοινωνικό λειτουργό, υπηρεσίες της περιοχής ή κατάλληλο επαγγελματία φροντίδας. Η διαθεσιμότητα και το κόστος διαφέρουν. Αξίζει να ρωτήσετε συγκεκριμένα, αντί να θεωρήσετε είτε ότι υπάρχει εύκολη λύση είτε ότι δεν υπάρχει καμία.

«Δεν θέλω ξένο άνθρωπο στο σπίτι»

Το πλάνο χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη και τις αόρατες συνέπειες μιας μεγάλης αλλαγής. Πριν αποφασίσεις, για παράδειγμα, να μειώσεις δραστικά την εργασία σου ή να μετακομίσεις, δες τι θα σημαίνει αυτό για την καθημερινότητα, τα οικονομικά και τις άλλες σχέσεις σου. Μια απόφαση που πάρθηκε μέσα στον πανικό μπορεί αργότερα να χρειαστεί επανεξέταση.

Αν έχεις σύντροφο ή παιδιά, η συζήτηση μαζί τους δεν είναι ένδειξη ότι βάζεις την οικογένεια σε ανταγωνισμό. Σε βοηθά να αναγνωρίσεις ότι οι αλλαγές επηρεάζουν περισσότερους ανθρώπους. Προσπάθησε να περιγράψεις τι χρειάζεται προσωρινά, τι ενδέχεται να διαρκέσει και πότε θα ξαναδείτε τις συμφωνίες σας.

Η άρνηση βοήθειας μπορεί να συνδέεται με φόβο, ντροπή, κόστος ή ανησυχία ότι θα χαθεί ο έλεγχος. Πριν προσπαθήσεις να πείσεις, ρώτησε τι ακριβώς δυσκολεύει τον γονιό σου. Μια πρακτική πρόταση έχει περισσότερες πιθανότητες να συζητηθεί όταν απαντά σε μια συγκεκριμένη ανησυχία.

Μπορείτε, για παράδειγμα, να εξετάσετε μια περιορισμένη βοήθεια για μια συγκεκριμένη δουλειά, εφόσον υπάρχει συναίνεση και είναι κατάλληλη. Το «θα αποφασίζεις εσύ τι χρειάζεσαι» έχει αξία όταν το εννοείς. Η φροντίδα δεν δίνει αυτομάτως το δικαίωμα να αποφασίζεις για κάθε πλευρά της ζωής τους.

Μπορείς ταυτόχρονα να περιγράψεις τις δικές σου δυνατότητες: «Μπορώ να έρχομαι δύο απογεύματα. Για τις υπόλοιπες ανάγκες χρειάζεται να βρούμε άλλη λύση». Αν υπάρχουν αμφιβολίες για την ικανότητα λήψης αποφάσεων ή κίνδυνοι ασφάλειας, χρειάζεται κατάλληλη επαγγελματική αξιολόγηση. Δεν αρκεί μια διαφωνία για να θεωρήσουμε ότι κάποιος δεν μπορεί να αποφασίζει.

Πότε η κόπωση χρειάζεται περισσότερη προσοχή;

Αν κοιμάσαι ελάχιστα, παραμελείς σταθερά τη δική σου υγεία, δυσκολεύεσαι να λειτουργήσεις ή νιώθεις διαρκώς στα όριά σου, είναι σημαντικό να ζητήσεις υποστήριξη. Τα συμπτώματα αυτά δεν οδηγούν μόνα τους σε μία διάγνωση. Είναι όμως λόγοι για να μη συνεχίσεις απλώς αυξάνοντας την προσπάθεια.

Ο πρακτικός οδηγός του NHS England για τους φροντιστές δίνει έμφαση στην υγεία του ανθρώπου που φροντίζει και στην ανάγκη για υποστήριξη και διαλείμματα. Οι αναφορές του σε υπηρεσίες αφορούν την Αγγλία· δεν αποτελούν οδηγό παροχών για την Ελλάδα.

Για σένα, το πρώτο βήμα μπορεί να είναι πολύ μικρό: να κρατήσεις ένα δικό σου ιατρικό ραντεβού, να ζητήσεις συγκεκριμένη αντικατάσταση ή να πεις σε έναν άνθρωπο πόσο έχεις κουραστεί. Η αυτοφροντίδα εδώ χρειάζεται χρόνο και πρακτική κάλυψη, όχι άλλη μία υποχρέωση που πρέπει να εκτελέσεις σωστά.

Και αν η σχέση μας ήταν πάντα δύσκολη;

Η ανάγκη ενός γονιού για βοήθεια δεν σβήνει αυτόματα την ιστορία σας. Μπορεί να φροντίζεις έναν άνθρωπο από τον οποίο πληγώθηκες, να θυμώνεις και έπειτα να ντρέπεσαι για τον θυμό σου. Δεν χρειάζεται να παρουσιάσεις τη σχέση ως ιδανική για να πάρεις υπεύθυνες αποφάσεις σήμερα.

Ίσως η μορφή συμμετοχής που μπορείς να αντέξεις είναι η οργάνωση βοήθειας, μια περιορισμένη πρακτική συμβολή ή επικοινωνία με σαφές πλαίσιο. Όταν υπάρχει ιστορικό κακοποίησης, η προσωπική ασφάλεια έχει ιδιαίτερη σημασία. Η εξάντληση ή η έκθεση σε νέα κακοποίηση δεν είναι αναγκαίο τίμημα της φροντίδας.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει χώρο για την ενοχή, την αμφιθυμία και τη θλίψη που φέρνει η αλλαγή των γονιών. Δεν θα αποφασίσει κάποιος αντί για σένα πόσο πρέπει να προσφέρεις. Μπορείτε να εξετάσετε τις αξίες σου, τις πραγματικές συνθήκες και τις επιλογές που υπάρχουν.

Δεν χρειάζεται να απαντήσεις οριστικά στο «θα αφήσω τη ζωή μου;». Μπορείς να αρχίσεις με κάτι πιο συγκεκριμένο: «Ποια φροντίδα χρειάζεται τώρα, ποιοι μπορούν να συμμετέχουν και τι χρειάζομαι για να σταθώ κι εγώ;». Μια βιώσιμη απάντηση επιτρέπει να παραμείνεις άνθρωπος μέσα στη σχέση, με αγάπη αλλά και ανάγκες.