«Πρέπει να συγχωρήσω τους γονείς μου για να θεραπευτώ;»

«Πρέπει να συγχωρήσω τους γονείς μου;» Η ερώτηση μπορεί να κρύβει περισσότερα από ένα διλήμματα. Ίσως αναρωτιέσαι αν ο θυμός σε κρατά πίσω. Ίσως έχεις ακούσει ότι χωρίς συγχώρεση δεν μπορείς να προχωρήσεις. Ή φοβάσαι ότι, αν αναγνωρίσεις πόσο πληγώθηκες, θα φανείς αχάριστος απέναντι σε ανθρώπους που έκαναν και καλά πράγματα για εσένα.

Δεν υπάρχει υποχρέωση να συγχωρήσεις για να δικαιούσαι θεραπεία και φροντίδα. Η συγχώρεση μπορεί να έχει προσωπικό, ηθικό ή πνευματικό νόημα για κάποιους ανθρώπους. Δεν χρειάζεται όμως να γίνει απαίτηση που θα προστεθεί πάνω στον πόνο σου ή τελική εξέταση της προόδου σου.

Τι εννοείς εσύ όταν λες συγχώρεση;

Η ίδια λέξη μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα. Για κάποιον σημαίνει ότι δεν θέλει πια να οργανώνει τη ζωή του γύρω από την αδικία. Για άλλον ότι παραιτείται από την προσδοκία μιας συγγνώμης. Για κάποιον τρίτο σημαίνει επανασύνδεση με την οικογένεια. Αυτές δεν είναι ίδιες αποφάσεις και δεν χρειάζεται να συμβούν μαζί.

Η συγχώρεση δεν ταυτίζεται με τη δικαιολόγηση μιας πράξης, τη διαγραφή της μνήμης ή την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Ούτε συνεπάγεται αναγκαστικά επαφή. Μπορείς να αποφασίσεις τι όρια χρειάζεσαι σήμερα ανεξάρτητα από το αν η λέξη «συγχώρεση» περιγράφει αυτό που αισθάνεσαι.

Πριν απαντήσεις αν πρέπει να συγχωρήσεις, ίσως βοηθά να εξετάσεις ποιος ζητά αυτή την απόφαση και τι περιμένει να αλλάξει μετά. Σου δίνεται χώρος να αναγνωρίσεις την εμπειρία σου; Ή η συγχώρεση εμφανίζεται ως τρόπος να σταματήσεις να μιλάς για κάτι που ενοχλεί τους άλλους;

Η κατανόηση δεν σβήνει την επίδραση

Μπορεί να γνωρίζεις ότι οι γονείς σου μεγάλωσαν με δυσκολίες, δεν είχαν υποστήριξη ή βρέθηκαν σε συνθήκες που τους ξεπερνούσαν. Η κατανόηση του πλαισίου μπορεί να είναι σημαντική. Δεν απαιτεί όμως να παραμερίσεις όσα χρειάστηκες εσύ ως παιδί.

Δύο πραγματικότητες μπορούν να συνυπάρχουν: ένας γονιός να είχε περιορισμένες δυνατότητες και ένα παιδί να πληγώθηκε σοβαρά. Δεν χρειάζεται να επιλέξεις ποια από τις δύο θα επιτρέψεις στον εαυτό σου να δει. Η θεραπεία μπορεί να χωρέσει αυτή την πολυπλοκότητα χωρίς να βιαστεί να καταλήξει σε αθώωση ή καταδίκη.

Αν η φράση «έκαναν ό,τι μπορούσαν» σε βοηθά να καταλάβεις, μπορεί να έχει θέση στην ιστορία σου. Αν χρησιμοποιείται για να ακυρώσει κάθε παράπονο, ίσως χρειάζεται να εξεταστεί διαφορετικά. Το νόημά της εξαρτάται και από το πώς λειτουργεί στη δική σου ζωή.

Η αναγνώριση του πόνου σου δεν απαιτεί να αρνηθείς κάθε καλό που υπήρξε. Και η αναγνώριση του καλού δεν ακυρώνει τον πόνο.

Τι μπορεί να λέει ο θυμός

Ο θυμός μπορεί να συνδέεται με κάτι που παραβιάστηκε, με μια ανάγκη που δεν ακούστηκε ή με την αίσθηση ότι τώρα καταλαβαίνεις όσα τότε δεν μπορούσες να ονομάσεις. Δεν είναι από μόνος του ένδειξη ότι δεν έχεις προχωρήσει. Ούτε χρειάζεται να διατηρείται για να αποδεικνύει ότι όσα συνέβησαν ήταν σημαντικά.

Το ζητούμενο μπορεί να είναι να βρεις τρόπο να τον αναγνωρίζεις χωρίς να σε καταλαμβάνει ή να σε οδηγεί σε πράξεις που δεν επιθυμείς. Αυτό διαφέρει από την εντολή να μην αισθάνεσαι θυμό. Μπορεί επίσης να υπάρχει θλίψη, αγάπη, νοσταλγία ή ενοχή δίπλα του. Δεν χρειάζεται να παρουσιάσεις ένα απολύτως συνεπές συναίσθημα.

Συμφιλίωση και επαφή είναι ξεχωριστές αποφάσεις

Η αποκατάσταση μιας σχέσης χρειάζεται περισσότερα από μια εσωτερική απόφαση ενός ανθρώπου. Η αναγνώριση της ευθύνης, η αλλαγή συμπεριφοράς και ο σεβασμός των ορίων έχουν σημασία. Δεν μπορείς να δημιουργήσεις μόνος σου μια αμοιβαία ασφαλή σχέση, όσο κι αν προσπαθείς να κατανοήσεις τον άλλον.

Κάποιοι επιλέγουν επαφή με συγκεκριμένα όρια. Άλλοι χρειάζονται απόσταση για ένα διάστημα. Άλλοι δεν έχουν εύκολη δυνατότητα απομάκρυνσης λόγω στέγασης, οικονομικής εξάρτησης ή φροντίδας. Δεν υπάρχει μια γενική συνταγή που να ταιριάζει σε όλες αυτές τις συνθήκες.

Αν υπάρχει κακοποίηση ή απειλή στο παρόν, η προτεραιότητα είναι η ασφάλεια. Η συγχώρεση δεν αποτελεί σχέδιο προστασίας και δεν υποχρεώνει κανέναν να εκτεθεί ξανά σε βλάβη. Η αναζήτηση επαγγελματικής ή επείγουσας βοήθειας μπορεί να χρειάζεται ανεξάρτητα από τη σχέση που θα ήθελες ιδανικά να έχεις.

Κι αν δεν ακούσω ποτέ μια συγγνώμη;

Η επιθυμία να αναγνωριστεί η εμπειρία σου είναι κατανοητή. Μια ειλικρινής συγγνώμη μπορεί να έχει μεγάλη σημασία. Δεν είναι όμως πάντα διαθέσιμη. Ένας γονιός μπορεί να αρνείται, να θυμάται διαφορετικά, να μην είναι σε θέση να συζητήσει ή να μην βρίσκεται πια στη ζωή.

Σε αυτή την περίπτωση η θεραπεία μπορεί να δώσει χώρο και στο πένθος για όσα δεν θα ειπωθούν. Δεν χρειάζεται να προσποιηθείς ότι δεν σε ενδιαφέρει η αναγνώριση. Μπορείς όμως σταδιακά να εξετάσεις πώς θα στηρίξεις τη ζωή σου χωρίς να εξαρτάται κάθε επόμενο βήμα από μια απάντηση που δεν ελέγχεις.

Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, κάποιος αναβάλλει κάθε προσωπική απόφαση μέχρι να παραδεχτεί ο πατέρας του ότι τον πλήγωσε. Η δουλειά δεν είναι να του πούμε «ξέχασέ το». Είναι να αναγνωρίσουμε πόσο σημαντική είναι αυτή η προσδοκία και να δούμε αν υπάρχει παράλληλα χώρος για επιλογές που αφορούν το παρόν του.

Πώς μπορεί να σταθεί ο θεραπευτής

Ένας θεραπευτικός χώρος χρειάζεται να διερευνά τι σημαίνει η συγχώρεση για εσένα, όχι να επιβάλλει μια προσωπική ηθική θέση. Αν μια πρόταση σε κάνει να αισθάνεσαι πίεση να δικαιολογήσεις τους γονείς σου ή να διακόψεις μαζί τους, μπορείς να ζητήσεις να συζητηθεί. Οι αποφάσεις για τη ζωή σου χρειάζονται τη δική σου συμμετοχή.

Η θεραπευτική πορεία μπορεί να περιλαμβάνει αναγνώριση συναισθημάτων, φροντίδα των σημερινών δυσκολιών, επεξεργασία συγκεκριμένων εμπειριών και δουλειά στις σχέσεις. Όταν υπάρχουν συμπτώματα μετατραυματικής διαταραχής ή άλλης ψυχικής δυσκολίας, χρειάζεται αντίστοιχη αξιολόγηση και κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση. Η συγχώρεση δεν αντικαθιστά αυτή τη φροντίδα.

Μπορεί η στάση σου να αλλάξει με τον χρόνο. Μπορεί και να μη χρησιμοποιήσεις ποτέ αυτή τη λέξη για όσα θα καταφέρεις. Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις σήμερα. Μπορείς να ξεκινήσεις από ένα πιο άμεσο ερώτημα: «Τι θα με βοηθούσε να ζω με περισσότερη ασφάλεια, επιλογή και σεβασμό προς τον εαυτό μου;».