Μπορεί να έχουν περάσει πολλά χρόνια από την παιδική ηλικία και ορισμένες εμπειρίες να εξακολουθούν να μας δυσκολεύουν. Στον τρόπο που εμπιστευόμαστε, που ζητάμε βοήθεια ή που αντιμετωπίζουμε μια σύγκρουση.
Το παιδικό τραύμα στην ενήλικη ζωή δεν έχει μία μόνο μορφή. Για κάποιους συνδέεται με αναμνήσεις που επιστρέφουν έντονα. Για άλλους, το ερώτημα προκύπτει όταν παρατηρούν επαναλαμβανόμενες δυσκολίες και προσπαθούν να καταλάβουν την ιστορία τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία οφείλεται στο παρελθόν. Ούτε ότι μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα για την παιδική μας ηλικία από ένα σύμπτωμα. Μπορούμε, όμως, να διερευνήσουμε όσα μας απασχολούν χωρίς να κατηγορούμε τον εαυτό μας.
Τι εννοούμε όταν μιλάμε για παιδικό τραύμα;
Ο όρος αφορά εμπειρίες στην παιδική ηλικία που απειλούν ή συντρίβουν την αίσθηση ασφάλειας. Μπορεί να περιλαμβάνουν κακοποίηση, σοβαρή παραμέληση, έκθεση σε βία ή ένα τρομακτικό γεγονός. Μερικές φορές πρόκειται για επαναλαμβανόμενες εμπειρίες μέσα στις σχέσεις φροντίδας.
Δεν είναι κάθε δύσκολο γεγονός το ίδιο, ούτε επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο. Έχουν σημασία η φύση και η διάρκεια της εμπειρίας, η ηλικία και η υποστήριξη που υπήρχε τότε και αργότερα. Η δυσφορία αξίζει προσοχή ακόμη κι αν δεν ξέρουμε ποια λέξη την περιγράφει καλύτερα.
Πώς μπορεί να επηρεάζει τις σχέσεις και την εικόνα του εαυτού;
Όταν η φροντίδα ήταν απρόβλεπτη ή απειλητική, ένα παιδί μπορεί να έμαθε να παρακολουθεί διαρκώς τη διάθεση των άλλων ή να κρύβει τις ανάγκες του. Τρόποι προστασίας που κάποτε είχαν νόημα μπορεί αργότερα να δυσκολεύουν την εμπιστοσύνη και την εγγύτητα. Η ντροπή και η αρνητική εικόνα του εαυτού είναι επίσης πιθανές επιπτώσεις. [1]
Σκέψου, ως υποθετικό παράδειγμα, έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται να πει στον σύντροφό του «αυτό με ενόχλησε». Μπορεί να φοβάται ότι μια διαφωνία θα οδηγήσει σε απόρριψη. Το χρήσιμο ερώτημα είναι πώς διαμορφώθηκε αυτός ο φόβος και τι συμβαίνει στη σημερινή σχέση — όχι να θεωρήσουμε δεδομένη μία εξήγηση.
Όταν η ένταση επιμένει στην καθημερινότητα
Μετά από τραυματικές εμπειρίες, ορισμένοι άνθρωποι έχουν εφιάλτες, ανεπιθύμητες αναμνήσεις, δυσκολία στον ύπνο ή έντονη εγρήγορση. Μπορεί επίσης να αποφεύγουν καταστάσεις που τους θυμίζουν όσα έζησαν. Όταν τέτοιες αντιδράσεις επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητα, χρειάζονται αξιολόγηση. [2]
Για παράδειγμα, ένας δυνατός καβγάς μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολος για κάποιον που έχει ζήσει βία. Αυτό είναι ένα πιθανό παράδειγμα σύνδεσης, όχι τρόπος αυτοδιάγνωσης. Παρόμοιες αντιδράσεις μπορεί να έχουν διαφορετικές αιτίες.
Παιδικό τραύμα και ψυχική υγεία: Σύνδεση δεν σημαίνει βεβαιότητα
Η μελέτη ACE συνέδεσε περισσότερες κατηγορίες δυσμενών παιδικών εμπειριών με αυξημένους κινδύνους για την υγεία στην ενήλικη ζωή, μεταξύ άλλων για κατάθλιψη και προβλήματα χρήσης ουσιών. Πρόκειται για συσχετίσεις σε έναν πληθυσμό, όχι για πρόβλεψη της πορείας ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. [3]
Δεν αναπτύσσουν όλοι όσοι έχουν βιώσει τραυματικά γεγονότα διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD). Ούτε κάθε άνθρωπος με άγχος ή κατάθλιψη έχει ιστορικό παιδικού τραύματος. Η αξιολόγηση εξετάζει τις σημερινές δυσκολίες, την ιστορία και τις ανάγκες του ατόμου συνολικά. [2]
Από πού μπορεί να ξεκινήσει η κατανόηση;
Μια αρχή είναι να περιγράψεις αυτό που συμβαίνει τώρα, όσο πιο συγκεκριμένα μπορείς. Αντί για «είμαι προβληματικός», ίσως μπορείς να πεις «όταν κάποιος θυμώνει, δυσκολεύομαι να εκφράσω τη γνώμη μου».
Αυτή η περιγραφή αφήνει χώρο για ερωτήσεις: Πότε εμφανίζεται η δυσκολία; Με ποιους ανθρώπους; Τι τη μειώνει; Τι χρειάζομαι εκείνη τη στιγμή; Δεν χρειάζεται να έχεις έτοιμες απαντήσεις πριν απευθυνθείς σε έναν επαγγελματία.
Επίσης, έχει σημασία να κοιτάξεις τις σημερινές συνθήκες. Αν μια σχέση είναι υποτιμητική ή απειλητική, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι «αντιδράς λόγω του παρελθόντος». Η συμπεριφορά που αντιμετωπίζεις στο παρόν χρειάζεται τη δική της προσοχή.
Τι μπορεί να προσφέρει η θεραπεία;
Η θεραπευτική υποστήριξη ξεκινά με αξιολόγηση και κοινή συζήτηση για όσα θέλεις να αλλάξουν. Μπορείς να εξηγήσεις τι σε δυσκολεύει, να ρωτήσεις πώς θα δουλέψετε και να εκφράσεις τις ανησυχίες σου για τη διαδικασία.
Για ενήλικες με PTSD ή κλινικά σημαντικά συμπτώματα PTSD, οι κατευθυντήριες οδηγίες NICE περιλαμβάνουν θεραπείες όπως η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία με εστίαση στο τραύμα και, όταν ενδείκνυται, η EMDR. Η κατάλληλη προσέγγιση εξαρτάται από την αξιολόγηση, τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του ατόμου. Αυτές οι συστάσεις δεν σημαίνουν ότι κάθε δύσκολη παιδική εμπειρία χρειάζεται την ίδια θεραπεία. [4]
Ο στόχος μπορεί να αφορά τον ύπνο, τη διαχείριση της δυσφορίας ή τον τρόπο που σχετίζεσαι με τους άλλους. Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν είναι χρήσιμο να τη μετράς συγκρίνοντάς την με κάποιου άλλου.
Πότε αξίζει να ζητήσεις βοήθεια;
Όταν η δυσφορία επιμένει, επηρεάζει τη δουλειά, τις σχέσεις ή τη φροντίδα του εαυτού σου, αξίζει να μιλήσεις με επαγγελματία ψυχικής υγείας. Το ίδιο ισχύει αν το αλκοόλ ή άλλες ουσίες έχουν γίνει τρόπος να αντέχεις όσα νιώθεις. Η υποστήριξη μπορεί να αφορά και αυτές τις δυσκολίες. [2]
Μπορείς να ξεκινήσεις με κάτι απλό: «Υπάρχουν εμπειρίες και αντιδράσεις που με δυσκολεύουν και θέλω να τις καταλάβω». Δεν είναι απαραίτητο να αφηγηθείς όλη σου τη ζωή στην πρώτη συνάντηση.
Το παρελθόν είναι μέρος της ιστορίας σου
Η κατανόηση του παιδικού τραύματος στην ενήλικη ζωή δεν χρειάζεται να γίνει μια ταμπέλα που εξηγεί τα πάντα. Μπορεί να ανοίξει χώρο για μια πιο προσεκτική ματιά σε όσα έζησες και σε όσα χρειάζεσαι τώρα.
Αν υπήρξε κακοποίηση, η ευθύνη δεν ανήκε σε εσένα ως παιδί. Σήμερα δικαιούσαι να αναζητήσεις υποστήριξη και σχέσεις με σεβασμό. Η αλλαγή δεν απαιτεί να αρνηθείς την ιστορία σου.
Μπορείς να αναγνωρίσεις όσα σε πόνεσαν και παράλληλα να δώσεις χώρο σε όσα θέλεις να χτίσεις από εδώ και πέρα.
Βιβλιογραφία και πηγές
- National Child Traumatic Stress Network. Complex Trauma: Effects. Ενημερωτικός οδηγός.
- National Institute of Mental Health. Traumatic Events and Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD).
- Felitti, V. J., et al. (1998). Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults: The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine, 14(4), 245–258. DOI: 10.1016/S0749-3797(98)00017-8.
- National Institute for Health and Care Excellence (2018). Post-traumatic stress disorder: Recommendations. Κατευθυντήρια οδηγία NG116.