Έχω στύση μόνος μου αλλά τη χάνω στο σεξ: Γιατί συμβαίνει;

Έχω στύση μόνος μου αλλά τη χάνω στο σεξ: Γιατί συμβαίνει;

Εισαγωγή

«Όταν είμαι μόνος μου δεν έχω κανένα πρόβλημα. Έχω στύση, αυνανίζομαι φυσιολογικά και πολλές φορές ξυπνάω με πρωινή στύση. Όταν όμως είμαι με τη σύντροφό μου, κάτι αλλάζει. Μόλις έρθει η στιγμή της διείσδυσης, αρχίζω να τη χάνω.»

Αυτή είναι μια εμπειρία που μπορεί να προκαλέσει μεγάλη σύγχυση και αγωνία. Συχνά ακολουθούν σκέψεις όπως «μήπως έχω οργανικό πρόβλημα;», «μήπως δεν με ελκύει αρκετά η σύντροφός μου;» ή «κι αν μου ξανασυμβεί;». Έτσι, η σεξουαλική επαφή μπορεί σταδιακά να πάψει να βιώνεται ως εμπειρία απόλαυσης και να μετατραπεί σε δοκιμασία.

Όταν η στύση υπάρχει στον αυνανισμό αλλά δυσκολεύεται στο σεξ

Η στύση δεν είναι ένας μηχανικός διακόπτης. Είναι σύνθετη ψυχοσωματική διαδικασία στην οποία συμμετέχουν το νευρικό και αγγειακό σύστημα, οι ορμόνες, η σεξουαλική διέγερση, οι σκέψεις, τα συναισθήματα και το πλαίσιο της επαφής. Γι’ αυτό ένας άνδρας μπορεί να έχει διαφορετική σεξουαλική απόκριση όταν αυνανίζεται και διαφορετική όταν βρίσκεται με σύντροφο.

Όταν είναι μόνος του, συνήθως δεν υπάρχει η ίδια αίσθηση αξιολόγησης. Δεν χρειάζεται να «αποδείξει» κάτι, να ικανοποιήσει κάποιον ή να ανησυχήσει για το πώς ερμηνεύεται μια στιγμιαία μεταβολή της στύσης. Με σύντροφο, όμως, μπορεί να εμφανιστεί η αίσθηση ότι «τώρα πρέπει να λειτουργήσω».

Από την απόλαυση στην επίδοση

Ένας από τους σημαντικούς ψυχολογικούς παράγοντες είναι το άγχος επίδοσης. Ο άνδρας δεν βρίσκεται πλέον απλώς μέσα στη σεξουαλική εμπειρία. Αρχίζει να παρακολουθεί τον εαυτό του: «Είμαι αρκετά σκληρός;», «Θα κρατήσει;», «Το κατάλαβε;», «Την ικανοποιώ;».

Τότε εμφανίζεται ένα παράδοξο: όσο περισσότερο προσπαθεί να ελέγξει τη στύση του, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται να τη διατηρήσει. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: φόβος αποτυχίας → αυξημένη αυτοπαρατήρηση → δυσκολία στη σεξουαλική απόκριση → μεγαλύτερος φόβος για την επόμενη επαφή.

Spectatoring: όταν γίνομαι θεατής του εαυτού μου

Οι Masters και Johnson χρησιμοποίησαν τον όρο spectatoring για την κατάσταση κατά την οποία, αντί το άτομο να συμμετέχει στην ερωτική εμπειρία, αρχίζει να παρατηρεί και να αξιολογεί τον εαυτό του σαν να βρίσκεται έξω από αυτήν. Ο άνδρας παρακολουθεί το πέος του, τη στύση, τις αντιδράσεις της συντρόφου και την «επίδοσή» του.

Η προσοχή όμως είναι σημαντικό μέρος της σεξουαλικής διέγερσης. Όταν μεταφέρεται από τις αισθήσεις και τα ερωτικά ερεθίσματα στην αξιολόγηση, μπορεί να μειωθεί η ίδια η διέγερση που ο άνδρας προσπαθεί να διατηρήσει.

«Κι αν μου ξανασυμβεί;»

Μια μεμονωμένη απώλεια στύσης μπορεί να συμβεί σε πολλούς άνδρες. Κούραση, στρες, αλκοόλ, μειωμένη διέγερση, περισπασμοί ή απλώς μια φυσιολογική διακύμανση μπορεί να αρκούν. Συχνά το κρίσιμο σημείο δεν είναι το πρώτο περιστατικό, αλλά το νόημα που του δίνει ο άνδρας.

Αν αρχίσει να σκέφτεται «κάτι δεν πάει καλά με μένα», η επόμενη επαφή δεν ξεκινά από το μηδέν. Ξεκινά με μια μνήμη αποτυχίας και με την προσδοκία «σήμερα θα γίνει;». Η σεξουαλική επαφή αρχίζει να μετατρέπεται σε τεστ.

Η στύση ως απόδειξη ανδρισμού

Για αρκετούς άνδρες η δυσκολία ακουμπά βαθύτερα την αυτοεικόνα τους. Μπορεί να έχουν εσωτερικεύσει ιδέες όπως «ο άνδρας πρέπει να είναι πάντα έτοιμος», «πρέπει να έχει πάντα στύση» ή «πρέπει να μπορεί να ικανοποιεί τη σύντροφό του». Όταν η στύση αποκτά τέτοιο συμβολικό βάρος, μια προσωρινή δυσκολία μπορεί να βιωθεί ως απειλή για την ίδια την ανδρική ταυτότητα.

Γιατί οι πρωινές στύσεις και ο αυνανισμός είναι σημαντικές πληροφορίες

Οι φυσιολογικές πρωινές στύσεις και η ικανοποιητική στύση κατά τον αυνανισμό αποτελούν σημαντικές πληροφορίες για την κλινική αξιολόγηση, αλλά δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι το πρόβλημα είναι αποκλειστικά ψυχολογικό. Η στυτική δυσλειτουργία μπορεί να έχει οργανικούς, ψυχολογικούς ή μικτούς παράγοντες.

Καρδιαγγειακοί και μεταβολικοί παράγοντες, σακχαρώδης διαβήτης, ορμονικές διαταραχές, ορισμένα φάρμακα, κάπνισμα, αλκοόλ και άλλες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν τη στυτική λειτουργία. Γι’ αυτό μια επίμονη ή επαναλαμβανόμενη δυσκολία χρειάζεται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο άγχος.

Όταν όμως η στύση λειτουργεί ικανοποιητικά σε ορισμένα πλαίσια και δυσκολεύεται κυρίως σε συγκεκριμένες σεξουαλικές καταστάσεις, αυτό είναι πολύτιμη πληροφορία για τη διερεύνηση καταστασιακών και ψυχολογικών παραγόντων.

Ο ρόλος της συντρόφου

Η αντίδραση του συντρόφου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον κύκλο του άγχους. Αν μια απώλεια στύσης αντιμετωπιστεί ως καταστροφή ή ως απόδειξη ότι «δεν με θέλεις», η πίεση μπορεί να αυξηθεί. Αντίθετα, όταν το ζευγάρι μπορεί να αντιμετωπίσει τη σεξουαλική επαφή χωρίς απαίτηση για συνεχή στύση και χωρίς να θεωρεί τη διείσδυση μοναδικό στόχο, ένα μεγάλο μέρος της πίεσης μπορεί να μειωθεί.

Πώς αντιμετωπίζεται η ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία;

Η ψυχοσεξουαλική θεραπεία δεν έχει ως μοναδικό στόχο να «κάνει τη στύση να λειτουργήσει». Αν περιοριστεί εκεί, μπορεί άθελά της να διατηρήσει την ίδια λογική επίδοσης που συντηρεί το πρόβλημα.

Η θεραπευτική εργασία μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοεκπαίδευση, κατανόηση του φαύλου κύκλου άγχους και στύσης, αποδόμηση μη ρεαλιστικών αντιλήψεων γύρω από τον ανδρισμό, μείωση του spectatoring, μετατόπιση της προσοχής στις αισθήσεις και στην απόλαυση, διερεύνηση της επικοινωνίας του ζευγαριού και ειδικές ψυχοσεξουαλικές ασκήσεις όπως το sensate focus, όταν ενδείκνυται.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει παράλληλη ιατρική αντιμετώπιση. Η ψυχοσεξουαλική και η ιατρική προσέγγιση δεν είναι ανταγωνιστικές· μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά.

Η στύση δεν είναι κάτι που «διατάζουμε»

Η στύση είναι σε μεγάλο βαθμό μια ακούσια σωματική απόκριση. Κι όμως, ο άνδρας που φοβάται ότι θα τη χάσει προσπαθεί να την ελέγξει, να τη μετρήσει και να βεβαιωθεί ότι παραμένει εκεί. Η θεραπευτική κατεύθυνση είναι συχνά σχεδόν η αντίθετη: λιγότερη ανάγκη για έλεγχο και περισσότερη παρουσία στην ερωτική εμπειρία.

Το ερώτημα μετακινείται από το «πρέπει να έχω στύση για να κάνω καλό σεξ» στο «μπορώ να επιτρέψω στον εαυτό μου να βιώσει τη σεξουαλική επαφή χωρίς να εξετάζεται συνεχώς;». Πολλές φορές, όταν το σεξ σταματά να είναι εξέταση, το σώμα μπορεί σταδιακά να ξαναβρεί τον χώρο που χρειάζεται για να ανταποκριθεί.

Βιβλιογραφία

1. European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health: Management of Erectile Dysfunction.
2. International Society for Sexual Medicine. Sexual Performance Anxiety and Psychogenic Erectile Dysfunction.
3. Masters, W. H., & Johnson, V. E. (1970). Human Sexual Inadequacy.
4. Pyke, R. E. (2020). Sexual performance anxiety. Sexual Medicine Reviews, 8(2), 183–190.
5. Velurajah, R., Brunckhorst, O., Waqar, M., McMullen, I., & Ahmed, K. (2022). Erectile dysfunction in patients with anxiety disorders: A systematic review. International Journal of Impotence Research, 34, 177–186.