Πώς καταλαβαίνουμε ότι προχωρά η ψυχοσεξουαλική θεραπεία;

Έχεις ξεκινήσει ψυχοσεξουαλική θεραπεία, μιλάς πιο ανοιχτά και καταλαβαίνεις καλύτερα ορισμένες αντιδράσεις σου. Κι όμως, μια δύσκολη επαφή αρκεί για να σκεφτείς: «Μήπως δεν έχει αλλάξει τίποτα;». Είναι εύλογο να θέλεις να γνωρίζεις αν η προσπάθεια, ο χρόνος και τα χρήματα που επενδύεις σε βοηθούν.

Η πρόοδος χρειάζεται να συζητείται συγκεκριμένα. Περιλαμβάνει όσα σε έφεραν στη θεραπεία και όσα αποδεικνύονται σημαντικά στην πορεία. Δεν είναι αρκετό να ακούς ότι «όλα είναι διαδικασία», όταν εσύ δεν καταλαβαίνεις τι δουλεύετε ή πού θέλετε να φτάσετε.

Ξεκινάμε από το τι θέλεις να αλλάξει

Ένας άνθρωπος μπορεί να ζητά βοήθεια για δυσκολία στύσης. Ένας άλλος για πόνο, έλλειψη απόλαυσης, άγχος ή δυσκολία επικοινωνίας. Η θεραπεία χρειάζεται να λαμβάνει σοβαρά το αρχικό αίτημα και να το διερευνά πριν προτείνει στόχους.

Το «θέλω να είμαι φυσιολογικός» είναι κατανοητό ως έκφραση δυσφορίας, αλλά δεν μας λέει ακόμη τι θα έκανε τη ζωή σου καλύτερη. Μπορούμε να το μετατρέψουμε σε πιο προσωπικές περιγραφές: «να μπορώ να πλησιάζω χωρίς πολύωρη αγωνία», «να υπάρχει επαφή χωρίς πόνο», «να αναγνωρίζω τι με ευχαριστεί».

Οι στόχοι μπορεί να αφορούν και τη σεξουαλική λειτουργία. Δεν χρειάζεται να παραμεριστεί η επιθυμία σου για αλλαγή σε ένα σύμπτωμα. Χρειάζεται όμως να εξεταστούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις και τυχόν ιατρικοί παράγοντες, ώστε το πλάνο να ανταποκρίνεται στη δική σου κατάσταση.

Το NIMH προτείνει να συζητούνται οι στόχοι, η αξιολόγηση της προόδου και το τι γίνεται όταν δεν υπάρχει βελτίωση. Είναι ερωτήματα που δικαιούσαι να θέτεις και στην ψυχοσεξουαλική θεραπεία.

Ποια σημεία μπορούμε να παρακολουθούμε;

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό μέτρο που να περιγράφει τη σεξουαλική ευεξία όλων. Η συχνότητα των επαφών, για παράδειγμα, δεν δείχνει από μόνη της αν υπάρχει επιθυμία, ελευθερία ή απόλαυση. Περισσότερες επαφές υπό πίεση δεν αποτελούν κατάλληλο θεραπευτικό στόχο.

Αυτοί είναι άξονες συζήτησης, όχι έτοιμο διαγνωστικό τεστ. Μπορεί κάποιοι να μην αφορούν το αίτημά σου. Αν χρησιμοποιηθούν ερωτηματολόγια, χρειάζεται να εξηγείται τι αξιολογούν και πώς συνδυάζονται με όσα περιγράφεις. Ένας αριθμός δεν μπορεί να αντικαταστήσει την εμπειρία σου.

Οι μικρές αλλαγές χρειάζονται συγκεκριμένα παραδείγματα

Η φράση «νιώθω λίγο καλύτερα» μπορεί να είναι σημαντική, αλλά βοηθά να καταλάβουμε τι σημαίνει. Ίσως δεν αποφεύγεις πλέον μια συνάντηση επειδή φοβάσαι ότι θα καταλήξει σε σεξ. Ίσως μπόρεσες να πεις ότι χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο. Ίσως μια αλλαγή στη στύση δεν οδήγησε σε απόσυρση και αυτοκατηγορία.

Ας φανταστούμε τον Ανδρέα, ένα υποθετικό πρόσωπο. Πριν ξεκινήσει θεραπεία, ακύρωνε γνωριμίες επειδή ανησυχούσε για τη σεξουαλική επαφή. Τώρα συναντά έναν άνθρωπο που τον ενδιαφέρει και μπορεί να μιλήσει για τον ρυθμό που θέλει. Η δυσκολία του δεν έχει λυθεί πλήρως, αλλά μια πλευρά της ζωής του έχει ήδη αλλάξει.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αρκεστεί σε αυτή την αλλαγή αν το αρχικό του αίτημα παραμένει. Σημαίνει ότι μπορούν να αναγνωριστούν και τα δύο: όσα έχουν βελτιωθεί και όσα εξακολουθούν να χρειάζονται δουλειά.

ΜΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙΣ

Η πρόοδος χρειάζεται να έχει νόημα στη δική σου ζωή.

Αναγνωρίζουμε όσα αλλάζουν και παίρνουμε σοβαρά όσα παραμένουν δύσκολα.

Μια δύσκολη φορά ακυρώνει την πρόοδο;

Μια μεμονωμένη εμπειρία δεν δίνει όλη την εικόνα της πορείας. Χρειάζεται να εξεταστεί τι συνέβαινε εκείνη την περίοδο, ποιες συνθήκες ήταν διαφορετικές και πώς αντιμετωπίστηκε η δυσκολία. Η επανεμφάνιση ενός συμπτώματος δεν αποδεικνύει αυτόματα αποτυχία της θεραπείας.

Η θεραπεία δεν χρειάζεται να μετατρέπει κάθε δυσκολία σε θετικό μήνυμα. Αν υπάρχει σταθερή επιδείνωση, νέο σύμπτωμα ή πόνος, χρειάζεται επανεκτίμηση και, ανάλογα με την περίπτωση, ιατρική αξιολόγηση. Το «είναι μέρος της διαδικασίας» δεν αποτελεί επαρκή απάντηση για όλα.

Πώς γίνεται μια χρήσιμη ανασκόπηση;

Μπορείτε να συμφωνείτε σε τακτές ανασκοπήσεις της θεραπείας, με συχνότητα που ταιριάζει στο πλάνο σας. Εκεί υπάρχει χώρος να ξαναδείτε το αρχικό αίτημα, τις αλλαγές που παρατηρείς και τις δυσκολίες που παραμένουν. Δεν χρειάζεται να περιμένεις να σε ρωτήσει ο θεραπευτής αν κάτι σε προβληματίζει.

Μια σύντομη σημείωση πριν από τη συνεδρία μπορεί να βοηθήσει: μία στιγμή που ήταν διαφορετική, μία που παρέμεινε δύσκολη και ένα ερώτημα που θέλεις να συζητήσεις. Δεν απαιτείται να καταγράφεις κάθε σεξουαλική εμπειρία ή να μετατρέψεις την προσωπική σου ζωή σε ημερολόγιο επιδόσεων.

Για ορισμένους ανθρώπους, η συνεχής μέτρηση αυξάνει την αυτοπαρατήρηση. Αν πιάνεις τον εαυτό σου να βαθμολογεί το σώμα σου την ώρα της επαφής, είναι χρήσιμο να το πεις. Η παρακολούθηση της πορείας χρειάζεται να σε βοηθά να καταλαβαίνεις, όχι να προσθέτει μια καινούργια εξέταση.

Στην ανασκόπηση μπορεί επίσης να αλλάξει ένας στόχος. Ίσως ανακάλυψες ότι μια επιθυμία ήταν κυρίως του συντρόφου σου. Ίσως προέκυψε ένα θέμα υγείας ή άλλαξαν οι συνθήκες της σχέσης. Η αναθεώρηση χρειάζεται να συζητηθεί καθαρά, χωρίς να χρησιμοποιείται για να ξεχαστεί ένα αίτημα που δεν έχει αντιμετωπιστεί.

Τι γίνεται αν δεν βλέπω βελτίωση;

Μπορείς να το πεις απλά: «Δεν αισθάνομαι ότι αυτό με βοηθά όπως περίμενα. Μπορούμε να δούμε τι χρειάζεται να αλλάξει;». Δεν χρειάζεται να φροντίσεις την αυτοεκτίμηση του θεραπευτή ή να παρουσιάσεις πρόοδο για να δικαιολογήσεις τη συνεργασία.

Η συζήτηση μπορεί να αφορά την καταλληλότητα της προσέγγισης, τη σαφήνεια των στόχων, τη σχέση συνεργασίας ή δυσκολίες εφαρμογής του πλάνου. Μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό βήμα, συνεργασία με άλλον ειδικό ή άλλη θεραπευτική προσέγγιση. Η απουσία βελτίωσης δεν αποδεικνύει ότι εσύ δεν προσπαθείς αρκετά.

Το ίδιο ισχύει αν νιώθεις ότι δεν μπορείς να διαφωνήσεις, ότι οι απορίες σου απορρίπτονται ή ότι οι συναντήσεις επαναλαμβάνονται χωρίς κατανοητό προσανατολισμό. Μπορείς να ζητήσεις διευκρίνιση και, αν χρειάζεται, δεύτερη γνώμη. Η απόφαση για τη συνέχεια χρειάζεται ενημέρωση και πραγματικό χώρο επιλογής.

Κι αν στο ζευγάρι βλέπουμε διαφορετικά την αλλαγή;

Ο ένας μπορεί να νιώθει ότι η πίεση μειώθηκε και ο άλλος να στενοχωριέται επειδή η συχνότητα των επαφών δεν άλλαξε. Και οι δύο εμπειρίες μπορούν να ακουστούν, χωρίς να θεωρείται η ικανοποίηση του ενός μοναδικό κριτήριο επιτυχίας.

Χρειάζεται να επιστρέψετε στις συμφωνίες σας. Τι είχατε ορίσει ως κοινό στόχο; Ποια αλλαγή έχει συμβεί και για ποιον; Υπάρχει περισσότερη ειλικρίνεια ή κάποιος συμμορφώνεται για να αποφύγει σύγκρουση; Η μεγαλύτερη δυνατότητα να λέγεται ένα «όχι» μπορεί να είναι σημαντική, ακόμη κι όταν φέρνει στην επιφάνεια πραγματικές διαφορές.

Η θεραπεία δεν υπόσχεται ότι δύο άνθρωποι θα επιθυμούν τα ίδια. Μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουν τις ανάγκες τους και να αποφασίσουν πώς θέλουν να τις αντιμετωπίσουν με σεβασμό και ασφάλεια.

Πόσο χρόνο χρειάζεται για να φανεί η αλλαγή;

Δεν υπάρχει ένας αριθμός συνεδριών που να εγγυάται το ίδιο αποτέλεσμα για όλους. Το αίτημα, η διάρκειά του, η υγεία, οι συνθήκες ζωής και το θεραπευτικό πλάνο επηρεάζουν τον προσανατολισμό της δουλειάς. Αυτό δεν σημαίνει ότι η διάρκεια πρέπει να παραμένει αόριστη.

Μπορείς να ζητήσεις μια αρχική εκτίμηση, με σαφή αναφορά στην αβεβαιότητά της, και να συμφωνήσετε πότε θα επανεξεταστεί. Είναι διαφορετικό να γνωρίζεις ότι χρειάζονται κάποιες συναντήσεις αξιολόγησης και διαφορετικό να μην καταλαβαίνεις γιατί συνεχίζετε χωρίς συζήτηση για την πορεία.

Αν υπάρχουν παράλληλες αλλαγές, όπως ιατρική θεραπεία, νέα σχέση ή σημαντική μείωση του στρες, αξίζει να τις συμπεριλάβετε στην ανασκόπηση. Δεν μπορούμε να αποδίδουμε κάθε βελτίωση αποκλειστικά στην ψυχοθεραπεία. Ούτε κάθε δύσκολη περίοδος σημαίνει ότι η θεραπεία δεν προσφέρει τίποτα. Χρειάζεται μια ειλικρινής ματιά στις συνθήκες και στα αποτελέσματα.

Μπορεί ακόμη να έχεις οικονομικούς ή χρονικούς περιορισμούς. Αυτοί δεν είναι απόδειξη έλλειψης δέσμευσης. Χρειάζεται να συζητούνται, ώστε οι αποφάσεις για τη συνέχεια, την προσαρμογή ή την ολοκλήρωση να είναι ρεαλιστικές. Η συνεργασία έχει περισσότερο νόημα όταν ξέρεις τι μπορείς να διαθέσεις και τι περιμένεις από αυτή, αντί να συνεχίζεις μόνο από φόβο ότι θα απογοητεύσεις τον θεραπευτή.

Πώς ξέρω ότι πλησιάζει η ολοκλήρωση;

Η ολοκλήρωση συζητείται σε σχέση με τους στόχους και την κατάσταση του κάθε ανθρώπου. Μπορεί να υπάρχει αρκετή βελτίωση, περισσότερη εμπιστοσύνη στις επιλογές σου και σαφέστερη εικόνα για το τι θα κάνεις αν εμφανιστεί ξανά μια δυσκολία.

Δεν χρειάζεται να εξαρτάσαι από την επιβεβαίωση του θεραπευτή για κάθε απόφαση. Μπορείτε να συζητήσετε τι σε βοήθησε, ποια σημεία χρειάζονται προσοχή και πότε θα είχε νόημα να αναζητήσεις ξανά υποστήριξη. Η πρόοδος έχει αξία όταν μπορείς να την αναγνωρίζεις στη ζωή σου και να καταλαβαίνεις πώς συνδέεται με τις δικές σου ανάγκες.

Κεντρική φωτογραφία: antonio massara / Unsplash.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση. Τα παραδείγματα είναι υποθετικά.