Λες «ναι» ενώ θέλεις να πεις «όχι». Αναλαμβάνεις κάτι ακόμη, παρότι είσαι εξαντλημένος. Μετά θυμώνεις, αλλά δυσκολεύεσαι να εξηγήσεις τι χρειάζεσαι.
Τα όρια στις σχέσεις αφορούν τον χρόνο, το σώμα, την ιδιωτικότητα και τις αντοχές μας. Δεν σημαίνουν ότι παύουμε να νοιαζόμαστε. Μας βοηθούν να πούμε πιο καθαρά τι μπορούμε να προσφέρουμε και τι δεν είναι αποδεκτό για εμάς.
Η δυσκολία συχνά δεν βρίσκεται στο να καταλάβουμε τι μας ενοχλεί, αλλά στο να το εκφράσουμε χωρίς να φοβόμαστε ότι θα χάσουμε τη σχέση.
Τι είναι ένα προσωπικό όριο;
Ένα όριο περιγράφει τι δέχεσαι, τι χρειάζεσαι και πώς θα φροντίσεις τον εαυτό σου σε μια κατάσταση. Για παράδειγμα: «Δεν μπορώ να αναλάβω άλλη δουλειά σήμερα» ή «Δεν θέλω να μοιράζομαι τους προσωπικούς μου κωδικούς». Μπορεί να αφορά μια συντροφική, οικογενειακή, φιλική ή επαγγελματική σχέση. [1]
Δεν μπορείς να ελέγξεις τι θα νιώσει ή τι θα επιλέξει ο άλλος. Μπορείς να εκφράσεις τη θέση σου και να σκεφτείς τι θα κάνεις αν η κατάσταση συνεχιστεί.
Γιατί το «όχι» μπορεί να φέρνει ενοχή;
Ίσως έχεις μάθει να συνδέεις τη φροντίδα με τη συνεχή διαθεσιμότητα. Ίσως φοβάσαι τη σύγκρουση ή έχεις συναντήσει έντονες αντιδράσεις όταν εξέφρασες μια ανάγκη. Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια ελευθερία να διεκδικήσουν χρόνο ή χώρο.
Η ενοχή δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι κάνεις κάτι λάθος. Ούτε όμως κάθε δυσφορία σημαίνει ότι κάποιος παραβίασε ένα όριό σου. Μπορεί να χρειάζεται να εξετάσεις την κατάσταση, τις συμφωνίες που υπάρχουν και τι είναι εφικτό για όλους.
Συνεξάρτηση και αλληλεξάρτηση στις σχέσεις
Όριο, επιθυμία και κοινή συμφωνία
Το «θα ήθελα να περνάμε περισσότερο χρόνο μαζί» εκφράζει μια επιθυμία. Το «θα βρισκόμαστε κάθε Σάββατο» είναι συμφωνία μόνο αν το έχετε δεχτεί και οι δύο. Το «δεν μπορώ να είμαι διαθέσιμος κάθε βράδυ» περιγράφει μια δική σου δυνατότητα.
Οι προσδοκίες συχνά μένουν ανομολόγητες. Μπορεί να θεωρούμε ότι ο άλλος ξέρει τι περιμένουμε, ενώ εκείνος έχει διαφορετική εικόνα. Η συζήτηση βοηθά να ξεχωρίσουμε τις υποθέσεις μας από όσα πραγματικά έχουμε συμφωνήσει. [2]
Τρία παραδείγματα από την καθημερινότητα
Τα παρακάτω είναι υποθετικά παραδείγματα διατύπωσης, όχι έτοιμες λύσεις για κάθε περίσταση.
Στη σχέση: «Θέλω να σε ακούσω, αλλά τώρα είμαι πολύ κουρασμένη. Μπορούμε να μιλήσουμε αύριο το απόγευμα;»
Στη δουλειά: «Με τις σημερινές προθεσμίες δεν προλαβαίνω και αυτή την εργασία. Ποια έχει προτεραιότητα;»
Στην οικογένεια: «Μπορώ να βοηθήσω το Σάββατο για δύο ώρες. Δεν μπορώ να αναλάβω όλο το σαββατοκύριακο».
Η σαφήνεια δεν απαιτεί σκληρότητα. Μια σύντομη εξήγηση μπορεί να βοηθά, χωρίς να χρειάζεται να αποδεικνύεις ατελείωτα ότι η ανάγκη σου είναι δικαιολογημένη.
Πώς ξεκινάς στην πράξη;
Διάλεξε μία συγκεκριμένη κατάσταση. Περιέγραψε τι συμβαίνει και τι μπορείς ή θέλεις να κάνεις. Αν υπάρχει χώρος για συνεννόηση, άκουσε και την πλευρά του άλλου.
Μπορεί να χρειαστεί να επαναλάβεις το όριο ή να αλλάξεις τον τρόπο που οργανώνεις τον χρόνο σου. Δεν είναι αποτυχία αν η πρώτη συζήτηση είναι άβολη. Αλλά δεν αρκεί πάντα μια διαφορετική διατύπωση για να αλλάξει η συμπεριφορά του άλλου.
Η δυσαρέσκεια του άλλου δεν αποδεικνύει ούτε ότι το όριο είναι λάθος ούτε ότι «λειτουργεί». Έχει σημασία τι κάνει: μπορεί να διαφωνεί και παράλληλα να σε σέβεται, ή να προσπαθεί να σε εκφοβίσει.
Όταν έχεις ήδη πει «ναι», αλλά χρειάζεσαι μια αλλαγή
Ας υποθέσουμε ότι βοηθάς κάθε εβδομάδα έναν συγγενή με μια υποχρέωση. Στην αρχή ήταν εφικτό, όμως τώρα έχει αλλάξει το ωράριό σου και δεν προλαβαίνεις. Δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι να εξαντληθείς ή να ξεσπάσεις. Μπορείς να εξηγήσεις τι άλλαξε και να συζητήσεις ξανά τη συμφωνία: «Από τον επόμενο μήνα μπορώ να έρχομαι μία φορά την εβδομάδα. Χρειάζεται να οργανώσουμε διαφορετικά τις υπόλοιπες ημέρες».
Αν κάποιος βασίζεται στη βοήθειά σου, η έγκαιρη ενημέρωση μπορεί να του δώσει χρόνο να αναζητήσει εναλλακτικές. Αυτό δεν σημαίνει ότι οφείλεις να συνεχίζεις επ’ αόριστον κάτι που δεν αντέχεις. Σημαίνει ότι, όπου είναι δυνατό, συνδυάζεις τη σαφήνεια για τις δυνατότητές σου με τη φροντίδα για τις πρακτικές συνέπειες μιας αλλαγής.
Πώς ακούς το όριο του άλλου
Σκέψου και την αντίστροφη περίπτωση: ένας φίλος σου λέει ότι δεν μπορεί να μιλήσει απόψε. Μπορεί να απογοητευτείς, ιδιαίτερα αν χρειάζεσαι στήριξη. Μπορείς να εκφράσεις αυτή την ανάγκη χωρίς να απαιτήσεις να παραμερίσει τη δική του: «Το καταλαβαίνω. Θα ήθελα να μιλήσουμε αύριο, αν μπορείς». Για σήμερα ίσως χρειάζεται να απευθυνθείς σε κάποιον άλλον ή να βρεις έναν διαφορετικό τρόπο υποστήριξης.
Το ότι ένα όριο σε δυσκολεύει δεν σε κάνει κακό σύντροφο ή φίλο. Έχει σημασία τι κάνεις με αυτή τη δυσκολία. Μπορείς να ζητήσεις διευκρίνιση, να προτείνεις μια άλλη στιγμή ή να πεις τι χρειάζεσαι από τη σχέση συνολικά. Η ειρωνεία, οι συνεχείς πιέσεις και η ενοχοποίηση δεν αφήνουν αντίστοιχο χώρο στον άλλον να απαντήσει ελεύθερα.
Αν οι ανάγκες σας διαφέρουν σταθερά, ίσως χρειάζεται μια ευρύτερη συζήτηση για το πώς θα λειτουργεί η σχέση. Για παράδειγμα, το ότι ο ένας θέλει καθημερινή επικοινωνία και ο άλλος λιγότερη δεν λύνεται απλώς βρίσκοντας ποιος έχει δίκιο. Χρειάζεται να δείτε αν υπάρχει μια συμφωνία που να μπορείτε και οι δύο να τη στηρίξετε.
Όταν φοβάσαι την αντίδραση
Αν φοβάσαι ότι η έκφραση ενός ορίου θα οδηγήσει σε απειλές ή βία, προτεραιότητα έχει η ασφάλεια. Δεν είναι δική σου ευθύνη να βρεις την «τέλεια φράση» ώστε να αποφύγεις την κακοποίηση. Η εξατομικευμένη υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει να σκεφτείς ασφαλή επόμενα βήματα. [1]
Να υπάρχει χώρος και για εσένα
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει χώρο για να διερευνήσεις τον φόβο, την ενοχή και τις επαναλαμβανόμενες δυσκολίες σου. Δεν έχει στόχο να σε κάνει απόλυτο ή αδιάφορο, αλλά να σε βοηθήσει να σχετίζεσαι με περισσότερη σαφήνεια.
Ένα μικρό πρώτο βήμα είναι να αναρωτηθείς: «Ποιο ναι λέω συχνά, ενώ χρειάζομαι να το συζητήσω ξανά;». Δεν χρειάζεται να αλλάξεις όλες τις σχέσεις σου μέσα σε μια μέρα.
