Η συναισθηματική παραμέληση δεν περιγράφεται πάντα μέσα από μια έντονη ανάμνηση. Μερικές φορές εμφανίζεται ως δυσκολία να βρεις λέξεις για κάτι που έλειπε. Υπήρχε σπίτι, φαγητό, σχολείο. Ίσως οι γονείς σου εργάζονταν πολύ και ήθελαν να έχεις ευκαιρίες. Κι όμως, όταν φοβόσουν ή στενοχωριόσουν, μπορεί να ένιωθες ότι έπρεπε να τα καταφέρεις μόνος σου.
Σήμερα ίσως σκέφτεσαι: «Δεν δικαιούμαι να παραπονιέμαι». Η σκέψη αυτή μπορεί να κάνει ακόμη δυσκολότερο να πλησιάσεις όσα αισθάνεσαι. Δεν χρειάζεται όμως να συγκρίνεις την παιδική σου ηλικία με τη χειρότερη ιστορία που έχεις ακούσει για να πάρεις στα σοβαρά τη μοναξιά σου.
Τι εννοούμε με τη συναισθηματική παραμέληση
Ο όρος αφορά την επίμονη ανεπαρκή ανταπόκριση στις συναισθηματικές ανάγκες ενός παιδιού: στην ανάγκη να ακούγεται, να βρίσκει παρηγοριά, να έχει χώρο για τα συναισθήματά του και να νιώθει ότι ένας ενήλικος ενδιαφέρεται για την εσωτερική του εμπειρία. Δεν περιγράφει κάθε αδέξια απάντηση ή κάθε στιγμή που ένας γονιός είναι κουρασμένος.
Η διάκριση έχει σημασία. Καμία οικογένεια δεν προσφέρει τέλεια συναισθηματική ανταπόκριση. Το ερώτημα είναι αν υπήρχε επαναλαμβανόμενα χώρος για το παιδί και αν οι δυσκολίες μπορούσαν να αναγνωριστούν και να διορθωθούν. Άλλο ένα περιστατικό αποτυχίας στην επικοινωνία και άλλο η σταθερή εμπειρία ότι τα συναισθήματά σου δεν χωρούν.
Η υλική φροντίδα και η συναισθηματική απουσία μπορούν να συνυπάρχουν. Το ίδιο και η αγάπη ενός γονιού με σοβαρές δυσκολίες να την εκφράσει με τρόπο που χρειάζεται το παιδί. Η αναγνώριση αυτής της πολυπλοκότητας δεν απαιτεί ούτε εξιδανίκευση ούτε συνολική καταδίκη της οικογένειας.
Όταν δεν ξέρεις τι ακριβώς σου έλειψε
Μπορεί να θυμάσαι ότι η στενοχώρια σου αντιμετωπιζόταν ως υπερβολή. Ότι μετά από μια δύσκολη μέρα άκουγες μόνο συμβουλές για να γίνεις πιο δυνατός. Ότι δεν σε ρωτούσαν πώς ήσουν, παρά μόνο αν τελείωσες τις υποχρεώσεις σου. Αυτά είναι πιθανά παραδείγματα, όχι ένας κατάλογος που αρκεί για να εξηγήσει οποιαδήποτε παιδική ηλικία.
Μερικοί άνθρωποι δεν έχουν καθαρές αναμνήσεις. Άλλοι θυμούνται ζεστές στιγμές μαζί με στιγμές μεγάλης μοναξιάς. Δεν χρειάζεται να επιλέξεις μία εκδοχή και να διαγράψεις την άλλη. Η θεραπεία μπορεί να δουλέψει με όσα γνωρίζεις, όσα αισθάνεσαι και όσα παραμένουν αβέβαια, χωρίς να κατασκευάζει μια βεβαιότητα για το παρελθόν.
Μπορείς να αναγνωρίζεις όσα σου προσφέρθηκαν και ταυτόχρονα να πενθείς όσα χρειάστηκες και δεν βρήκες.
Πώς μπορεί να εμφανίζεται στην ενήλικη ζωή
Ίσως σου είναι ευκολότερο να φροντίζεις άλλους παρά να ζητάς βοήθεια. Ίσως δυσκολεύεσαι να απαντήσεις όταν κάποιος ρωτά «τι χρειάζεσαι;». Μπορεί να αισθάνεσαι αμηχανία όταν ένας άνθρωπος σε ακούει χωρίς να σε διακόπτει ή να νιώθεις ότι η ανάγκη για παρηγοριά είναι ένδειξη αδυναμίας.
Οι έρευνες εξετάζουν συσχετίσεις της παιδικής συναισθηματικής κακομεταχείρισης και παραμέλησης με δυσκολίες ψυχικής υγείας και ρύθμισης συναισθημάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σημερινή δυσκολία αποδεικνύει παραμέληση. Ούτε ότι η πορεία ενός ανθρώπου είναι προκαθορισμένη. Οι σχέσεις, οι συνθήκες ζωής και οι διαθέσιμες πηγές υποστήριξης έχουν επίσης σημασία.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε μερικές περιγραφές, μπορείς να το κρατήσεις ως αφετηρία διερεύνησης. Δεν χρειάζεται να γίνει άμεση αυτοδιάγνωση. Μια χρήσιμη ερώτηση είναι: «Τι συμβαίνει σήμερα όταν χρειάζομαι κάποιον;». Αυτή η ερώτηση επιτρέπει να μιλήσεις για την εμπειρία σου χωρίς να πρέπει πρώτα να αποδείξεις την προέλευσή της.
Η δυσκολία να δεχτείς φροντίδα
Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, μια φίλη προσφέρεται να βοηθήσει μετά από μια δύσκολη μέρα. Εσύ απαντάς αμέσως ότι όλα είναι καλά. Αργότερα αισθάνεσαι μόνος και θυμώνεις με τον εαυτό σου που δεν μίλησες. Η αντίφαση αυτή δεν σημαίνει ότι δεν θέλεις σύνδεση. Ίσως η αποδοχή της βοήθειας να σου είναι άγνωστη, αμήχανη ή συνδεδεμένη με φόβο ότι θα γίνεις βάρος.
Ένα μικρό διαφορετικό βήμα θα μπορούσε να είναι να ζητήσεις κάτι συγκεκριμένο: λίγη παρέα, χρόνο για να μιλήσεις ή μια πρακτική βοήθεια. Δεν χρειάζεται να μοιραστείς τα πάντα. Έχει σημασία να επιλέξεις έναν άνθρωπο που έχει δείξει σεβασμό στα όριά σου και να παρατηρήσεις πώς είναι αυτή η εμπειρία για εσένα.
Αν δεν υπάρχει τέτοιο πρόσωπο αυτή την περίοδο, αυτό δεν είναι προσωπική αποτυχία. Η απομόνωση μπορεί να σχετίζεται και με μετακόμιση, οικονομική πίεση, ασθένεια ή απώλειες. Η φροντίδα χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες, όχι να αναθέτει όλη την ευθύνη σε μια «σωστή στάση».
Τι μπορεί να γίνει στη θεραπεία
Η δουλειά μπορεί να αρχίσει από την αναγνώριση των συναισθημάτων και των αναγκών σου στο παρόν. Πότε αποσύρεσαι; Πότε λες ότι δεν σε πειράζει ενώ σε πειράζει; Τι περιμένεις να συμβεί αν ζητήσεις κάτι; Οι απαντήσεις δεν χρειάζεται να είναι έτοιμες από την πρώτη συνεδρία.
Μπορεί επίσης να υπάρξει χώρος για θυμό, θλίψη, αφοσίωση ή ενοχή απέναντι στην οικογένεια. Δεν είναι υποχρεωτικό να συγκρουστείς με τους γονείς σου ή να τους πείσεις να συμφωνήσουν με τη δική σου εμπειρία. Οι αποφάσεις για τη σημερινή επαφή χρειάζονται προσοχή στις επιθυμίες σου, στην ασφάλεια και στις πρακτικές εξαρτήσεις που ίσως υπάρχουν.
Αν δυσκολεύεσαι να δεχτείς το ενδιαφέρον του θεραπευτή, μπορείς να το πεις. Ακόμη και η φράση «μου είναι παράξενο που με ρωτάς τι νιώθω» μπορεί να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση. Η θεραπευτική σχέση δεν απαιτεί να εμπιστευτείς αμέσως. Χρειάζεται συνέπεια, σαφές πλαίσιο και δικαίωμα να διαφωνείς.
Δεν χρειάζεται να έχεις την τέλεια εξήγηση
Μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να καταλάβεις τι σημαίνει για εσένα αυτή η μοναξιά. Μπορεί επίσης ο όρος «συναισθηματική παραμέληση» να μην ταιριάζει τελικά στην ιστορία σου. Το σημαντικό δεν είναι να καταλήξεις σε μια συγκεκριμένη ετικέτα, αλλά να βρεις έναν τρόπο να μην παραμερίζεις διαρκώς όσα αισθάνεσαι.
Η ανάγκη να σε ακούσουν δεν είναι υπερβολική επειδή είσαι ενήλικος. Και η φροντίδα δεν προϋποθέτει μια παιδική ηλικία χωρίς καλές αναμνήσεις. Υπάρχει χώρος για ολόκληρη την ιστορία σου, μαζί με τις αντιφάσεις της.
Οι ανάγκες σου μπορούν να βρουν λέξεις
Αν δυσκολεύεσαι να περιγράψεις τι σου έλειψε ή τι χρειάζεσαι τώρα, μπορούμε να το διερευνήσουμε μαζί, χωρίς συγκρίσεις και χωρίς βιαστικές ετικέτες.
