Σχιζότυπη διαταραχή προσωπικότητας: Όταν η επαφή με τους άλλους δυσκολεύει

Όταν η επαφή με τους άλλους γεννά αβεβαιότητα

Η σχιζότυπη διαταραχή προσωπικότητας περιλαμβάνει επίμονες δυσκολίες στις κοντινές σχέσεις, μαζί με ασυνήθιστους τρόπους σκέψης, αντίληψης και επικοινωνίας. Η κοινωνική επαφή μπορεί να προκαλεί έντονη δυσφορία και δυσπιστία. Ωστόσο, η διάγνωση δεν αφορά απλώς έναν άνθρωπο που έχει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα ή διαφορετικό στυλ. [5]

Ίσως έχεις νιώσει ότι δεν ξέρεις πώς να μπεις σε μια συζήτηση ή τι εννοούσε κάποιος με ένα βλέμμα. Αυτές οι κοινές στιγμές αμηχανίας δεν αρκούν για κλινικό συμπέρασμα. Επομένως, σημασία έχουν η συνολική εικόνα, η διάρκεια και οι συνέπειες στην καθημερινή ζωή.

Σκοπός του άρθρου είναι να εξηγήσει μια συχνά παρεξηγημένη έννοια με απλά λόγια. Παράλληλα, θέλει να ανοίξει χώρο για βοήθεια, χωρίς χαρακτηρισμούς όπως «παράξενος» ή προσπάθειες διάγνωσης ενός φίλου από απόσταση.

Τι σημαίνει σχιζότυπη διαταραχή προσωπικότητας;

Στον πυρήνα της υπάρχει ένα σταθερό μοτίβο δυσκολίας στην οικειότητα, ασυνήθιστων ερμηνειών και συμπεριφοράς. Το άγχος στην κοινωνική επαφή μπορεί να παραμένει ακόμη και όταν ο άνθρωπος γνωρίσει καλύτερα τους άλλους. Συχνά η καχυποψία τροφοδοτεί αυτό το άγχος περισσότερο από τον φόβο της έκθεσης. [1]

Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να αποδίδει προσωπικό νόημα σε ένα ουδέτερο γεγονός: να σκέφτεται ότι μια τυχαία φράση στην τηλεόραση αποτελεί μήνυμα ειδικά για εκείνον. Στην κλινική γλώσσα, ο όρος «ιδέες αναφοράς» περιγράφει τέτοιες ερμηνείες. Ωστόσο, δεν έχουν όλες την ίδια ένταση ή βεβαιότητα. [1]

Επομένως, είναι προτιμότερο να ρωτάμε τι ακριβώς βιώνει ο άνθρωπος και πόσο τον επηρεάζει. Ένα μεμονωμένο περιστατικό, μια δημιουργική σκέψη ή μια ασυνήθιστη εμφάνιση δεν συνθέτουν από μόνα τους μια διαταραχή.

Ποιες εμπειρίες μπορεί να δυσκολεύουν την καθημερινότητα

Ο ειδικός μπορεί να διερευνήσει έντονη κοινωνική αμηχανία, λίγες στενές σχέσεις, καχυποψία, ιδιόμορφο λόγο ή ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες. Μπορεί επίσης να εξετάσει πεποιθήσεις ότι οι σκέψεις έχουν ιδιαίτερη δύναμη πάνω στα γεγονότα. Αυτά είναι πιθανά χαρακτηριστικά και όχι μια λίστα για αυτοδιάγνωση. [1]

Ας σκεφτούμε ένα υποθετικό παράδειγμα επικοινωνίας. Σε μια παρέα, κάποιος χρησιμοποιεί πολλές προσωπικές μεταφορές και οι υπόλοιποι δεν καταλαβαίνουν τι θέλει να πει. Όταν του ζητούν διευκρίνιση, εκείνος νιώθει ότι τον αμφισβητούν. Έτσι, η συζήτηση μπορεί να τελειώσει με περισσότερη απόσταση.

Σε αυτή τη σκηνή, μια χρήσιμη αρχή θα ήταν η απλή ερώτηση: «Μπορείς να μου δώσεις ένα συγκεκριμένο παράδειγμα;». Έτσι, η ερώτηση αφήνει χώρο για κατανόηση. Αντίθετα, η ειρωνεία μεταφέρει το ενδιαφέρον από την εμπειρία του ανθρώπου στην κριτική της συμπεριφοράς του.

Η διαφορετικότητα δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση

Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικούς τρόπους να ντύνονται, να μιλούν, να δημιουργούν και να δίνουν νόημα στη ζωή τους. Μια πνευματική αναζήτηση ή μια θρησκευτική πεποίθηση δεν προσφέρει από μόνη της βάση για ψυχιατρικό χαρακτηρισμό. Ο επαγγελματίας εξετάζει το πλαίσιο και ολόκληρη την ιστορία, όχι μια απομονωμένη φράση.

Για παράδειγμα, η μεταφορά «η μουσική μού μιλάει» μπορεί απλώς να περιγράφει μια προσωπική συγκίνηση. Δεν μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι ο άνθρωπος δέχεται κυριολεκτικά μηνύματα. Πρώτα χρειάζεται να καταλάβουμε τι εννοεί ο ίδιος.

Επίσης, το αν μια ιδέα μας φαίνεται ασυνήθιστη δεν είναι το μοναδικό ερώτημα. Έχει σημασία αν ο άνθρωπος μπορεί να συζητήσει άλλες εξηγήσεις, αν υποφέρει και αν η εμπειρία περιορίζει τις επιλογές του. Γι’ αυτό, τη σύνθεση αυτών των πληροφοριών αναλαμβάνει ο ειδικός.

Πώς διαφέρει από τη σχιζοειδή και τη σχιζοφρένεια

Στη σχιζοειδή διαταραχή προσωπικότητας κυριαρχεί η αποστασιοποίηση και το μικρό ενδιαφέρον για στενές σχέσεις. Στη σχιζότυπη, η έντονη δυσφορία στην επαφή συνοδεύει ασυνήθιστες πεποιθήσεις ή εμπειρίες. Παρότι τα ονόματα μοιάζουν, δεν περιγράφουν την ίδια κατάσταση. [5]

Επίσης, η σχιζότυπη δεν ισοδυναμεί με τη σχιζοφρένεια. Μπορεί να υπάρχουν σύντομες ψυχωτικές εκδηλώσεις, όμως η συχνότητα, η διάρκεια και η βαρύτητα διαφέρουν. Ο ειδικός ξεχωρίζει αυτές τις καταστάσεις μέσα από συνολική αξιολόγηση, όχι μόνο από την ομοιότητα μιας εμπειρίας. [2]

Συνεπώς, δεν είναι σωστό ούτε να αγνοούμε μια έντονη αλλαγή ούτε να υποθέτουμε μια αναπόφευκτη εξέλιξη. Αν κάποιος περιγράφει νέες εμπειρίες που τον φοβίζουν, το επόμενο βήμα είναι η επαγγελματική εκτίμηση, όχι η αναζήτηση της πιο ανησυχητικής ετικέτας.

Τι γνωρίζουμε για τις αιτίες

Δεν υπάρχει μία γνωστή αιτία που να εξηγεί κάθε περίπτωση. Η έρευνα εξετάζει γενετικούς, ψυχολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Το χρόνιο στρες και δύσκολες παιδικές εμπειρίες μπορεί να έχουν ρόλο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οδηγούν υποχρεωτικά στη διαταραχή. [3]

Επομένως, μια οικογενειακή ιστορία δεν καθορίζει από μόνη της το μέλλον ενός ανθρώπου. Ούτε μια διάγνωση αποδεικνύει ότι ευθύνεται συγκεκριμένος γονιός. Αντίθετα, η αναζήτηση αιτιών έχει νόημα όταν υπηρετεί την κατανόηση και τη φροντίδα.

Για παράδειγμα, στη θεραπευτική συζήτηση μπορεί να εξετάσει κανείς πότε άρχισε να νιώθει ανασφάλεια με τους άλλους. Μπορεί επίσης να περιγράψει τι κάνει τις δύσκολες περιόδους πιο απαιτητικές. Δεν είναι απαραίτητο να προκύψει μια μοναδική εξήγηση για να ξεκινήσει η βοήθεια.

Τι εξετάζει ο ειδικός στην αξιολόγηση

Ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας συζητά τη διάρκεια και την ένταση των δυσκολιών, καθώς και τον τρόπο που επηρεάζουν την καθημερινότητα. Παράλληλα, εξετάζει άλλες ή συνυπάρχουσες καταστάσεις. Άγχος, κατάθλιψη και προβλήματα με ουσίες μπορεί να απαιτούν δική τους φροντίδα. [3]

Επιπλέον, η αξιολόγηση περιλαμβάνει το προσωπικό και ιατρικό ιστορικό. Αν υπάρχουν ενδείξεις άλλης ιατρικής αιτίας, ο επαγγελματίας οργανώνει τον κατάλληλο έλεγχο. Ο στόχος είναι να καταλάβει την εμπειρία του ανθρώπου, όχι να επιβεβαιώσει βιαστικά μια αρχική εντύπωση. [4]

Στο ραντεβού μπορείς να πεις, για παράδειγμα: «Δυσκολεύομαι να εμπιστευτώ μια απλή εξήγηση και αυτό με εξαντλεί». Μπορείς επίσης να εξηγήσεις ποια ερώτηση σε κάνει να νιώθεις άβολα. Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσεις κλινικούς όρους ή να παρουσιάσεις μια τέλεια οργανωμένη αφήγηση.

Χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ψυχίατρος μπορεί να προτείνει αγωγή για συγκεκριμένα συμπτώματα, όπως έντονο άγχος, κατάθλιψη ή ψυχωτικές εκδηλώσεις. Επομένως, η προσωπική αξιολόγηση καθοδηγεί την επιλογή. Η διάγνωση από μόνη της δεν αρκεί για την επιλογή φαρμάκου. [4]

Αν υπάρχει πρόταση αγωγής, μπορείς να ρωτήσεις ποιο σύμπτωμα στοχεύει, πώς θα αξιολογήσετε το αποτέλεσμα και ποιες ανεπιθύμητες ενέργειες θα παρακολουθείτε. Επίσης, ενημέρωσε τον γιατρό για άλλα φάρμακα ή ουσίες που χρησιμοποιείς. Μην αλλάζεις μόνος σου την αγωγή.

Παράλληλα, η παρακολούθηση αποτελεί μέρος της φροντίδας. Για παράδειγμα, μπορείς να σημειώσεις μια αλλαγή στον ύπνο ή μια δυσκολία στη συγκέντρωση και να τη συζητήσεις στο επόμενο ραντεβού. Αν η αλλαγή είναι έντονη ή σε ανησυχεί, επικοινώνησε νωρίτερα με τον γιατρό.

Πώς να σταθείς δίπλα σε έναν δικό σου άνθρωπο

Προσπάθησε να αναγνωρίσεις το συναίσθημα χωρίς να επιβεβαιώνεις μια ερμηνεία για την οποία δεν έχεις στοιχεία. Για παράδειγμα: «Βλέπω ότι αυτό σε φόβισε. Εγώ δεν παρατήρησα κάτι που να δείχνει ότι το μήνυμα αφορούσε εσένα». Η φράση κρατά χώρο για επαφή και για τη δική σου οπτική.

Επίσης, προτίμησε ήρεμη και συγκεκριμένη επικοινωνία. Μια πρόσκληση όπως «να κλείσουμε μαζί ένα ραντεβού για όσα σε ταλαιπωρούν;» μπορεί να είναι πιο ανθρώπινη από μια αντιπαράθεση για τη διάγνωση. Πρόκειται για παράδειγμα συζήτησης, όχι για τρόπο να επιβάλεις βοήθεια.

Ταυτόχρονα, διατήρησε τα όριά σου. Η κατανόηση δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανέχεσαι προσβολές ή να αναλαμβάνεις όλες τις ευθύνες. Αν η κατάσταση σε επιβαρύνει, μπορείς να ζητήσεις δική σου επαγγελματική υποστήριξη. Και η δική σου ψυχική υγεία αξίζει φροντίδα. [5]

Πότε να αναζητήσεις βοήθεια

Αξίζει να ζητήσεις αξιολόγηση όταν οι εμπειρίες ή η δυσπιστία σε ταλαιπωρούν, όταν απομακρύνεσαι από σημαντικές σχέσεις ή δυσκολεύεσαι στη δουλειά. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητο να συμφωνείς εκ των προτέρων με μια διάγνωση. Μπορείς να ξεκινήσεις από αυτό που σε κουράζει περισσότερο. [3]

Αν εμφανιστούν έντονες νέες ψευδαισθήσεις, μεγάλη σύγχυση ή σοβαρή δυσκολία να φροντίσεις τον εαυτό σου, αναζήτησε άμεσα ιατρική εκτίμηση. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για εσένα ή άλλον άνθρωπο, κάλεσε το 112 ή πήγαινε σε τμήμα επειγόντων. [2]

Τέλος, μια διάγνωση δεν συνοψίζει όσα είσαι. Αντίθετα, μπορεί να προσφέρει ένα πλαίσιο για να καταλάβεις δυσκολίες και να οργανώσεις υποστήριξη. Το ζητούμενο είναι μια καθημερινότητα με περισσότερη ασφάλεια, επιλογές και επαφή, στον ρυθμό που επιτρέπει η δική σου πορεία.

Βιβλιογραφία και πηγές

1. Merck Manual Professional. Schizotypal Personality Disorder (STPD).
2. Mayo Clinic. Schizotypal personality disorder: Symptoms and causes.
3. MedlinePlus. Schizotypal personality disorder.
4. Mayo Clinic. Schizotypal personality disorder: Diagnosis and treatment.
5. Cleveland Clinic. Schizotypal Personality Disorder.
6. Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης 112.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.