Ψυχογενής Στυτική Δυσλειτουργία - Μελέτη Περίπτωσης και θεραπεία
Εισαγωγή
Η στυτική δυσλειτουργία (ΣΔ) είναι μία από τις πιο συχνές σεξουαλικές διαταραχές που αντιμετωπίζουν οι άνδρες και αφορά τη δυσκολία επίτευξης ή/και διατήρησης στύσης που να επαρκεί για ικανοποιητική σεξουαλική επαφή. Αν και όλοι οι άνδρες μπορεί περιστασιακά να βιώσουν στιγμές όπου η στύση δεν είναι επαρκής, όταν αυτό επαναλαμβάνεται συστηματικά και επιμένει για τουλάχιστον 6 μήνες, μπορεί να θεωρηθεί διαταραχή και να επιφέρει σημαντική ψυχολογική πίεση, ντροπή ή προβλήματα στη σχέση. (American Psychiatric Association, 2013)
Η ΣΔ δεν είναι πάντα οργανικής φύσης. Αντιθέτως, στις νεότερες ηλικίες τα αίτια είναι πιο συχνά ψυχολογικά, όπως το άγχος, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, οι δυσκολίες στη σχέση ή η επίδραση πολιτισμικών και κοινωνικών στερεοτύπων για τον «ρόλο του άνδρα». (Zilbergeld, 1999)
Σύμφωνα με έρευνες:
- Περίπου 1 στους 5 άνδρες κάτω των 40 ετών έχει εμφανίσει σεξουαλικές δυσκολίες που σχετίζονται με τη στύση.
- Έρευνα του 2022 σε ευρωπαϊκό δείγμα έδειξε ότι το 25% των ανδρών ηλικίας 18–39 ετών είχε βιώσει τουλάχιστον ένα επεισόδιο στυτικής δυσλειτουργίας. (McCabe et al., 2016)
- Η ψυχογενής αιτιολογία (άγχος, κατάθλιψη, προσδοκίες επίδοσης) ευθύνεται για το 80% των περιπτώσεων σε άνδρες κάτω των 35 ετών.
Παρά τη συχνότητά της, πολλοί άνδρες αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια είτε από αμηχανία είτε από φόβο για το τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την «αρρενωπότητά» τους. Ωστόσο, η στυτική δυσλειτουργία είναι μία δυσκολία που μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιτυχία όταν υπάρχει κατανόηση, ψυχολογική υποστήριξη και επεξεργασία των παραγόντων που τη συντηρούν.
Μελέτη περίπτωσης
Πλαίσιο προσέλευσης
Ο Γ., 30 ετών, απευθύνθηκε στο γραφείο μου έπειτα από παρότρυνση της συντρόφου του, με βασικό αίτημα τη δυσκολία του να διατηρήσει στύση κατά τη σεξουαλική επαφή. Το πρόβλημα είχε εμφανιστεί τους τελευταίους έξι μήνες, λίγο μετά από μια περίοδο έντονου άγχους που σχετιζόταν με επαγγελματικές δυσκολίες και πίεση στη δουλειά του. Ο ίδιος ανέφερε ότι εκείνη την περίοδο είχε αρχίσει να αισθάνεται «μπλοκαρισμένος», και η πίεση αυτή φάνηκε να μεταφέρεται και στο ερωτικό του κομμάτι.
Το ζήτημα άρχισε να επιδρά στη σχέση του, προκαλώντας συναισθηματική απόσταση και στους δύο, και ενεργοποιώντας φόβους και ενοχές σχετικά με τη σεξουαλική του επάρκεια.
Ιστορικό
Ο Γ. δεν παρουσίαζε κάποιο οργανικό ή παθολογικό αίτιο. Ο ιατρικός έλεγχος (ορμονικός και ουρολογικός) που είχε προηγηθεί δεν ανέδειξε κάποια βιολογική δυσλειτουργία. Δεν έκανε χρήση ουσιών, δεν είχε κάποιο ιατρικό ιστορικό ή διαγνωσμένες ψυχικές δυσκολίες.
Η σεξουαλική του λειτουργία ήταν στο παρελθόν σταθερή. Είχε ξεκινήσει τη σεξουαλική του ζωή στα 18 και μέχρι σήμερα είχε περίπου πέντε συντρόφους. Δεν ανέφερε δυσκολίες στον αυνανισμό – αντίθετα, η στύση και η εκσπερμάτιση ήταν φυσιολογικές. Το πρόβλημα εμφανιζόταν μόνο κατά τη διάρκεια της επαφής με την σύντροφο του, κάτι που κατεύθυνε προς την ψυχογενή αιτιολογία.
Ο ίδιος περιέγραψε τον εαυτό του ως εσωστρεφή και ντροπαλό απέναντι στις γυναίκες, με μια μακρόχρονη αίσθηση δυσκολίας στο φλερτ και στην αυθόρμητη έκφραση του ερωτισμού του. Η σχέση του με τους γονείς του χαρακτηριζόταν από συναισθηματική απόσταση, υπήρχε απουσία τρυφερότητας και επικοινωνίας γύρω από προσωπικά και συναισθηματικά θέματα.
Συναισθηματική εμπειρία
Ο Γ. περιέγραψε πως όταν το πρόβλημα εμφανίζεται, νιώθει έντονο άγχος επίδοσης, ντροπή και ενοχές ότι «δεν ανταποκρίνεται» στις ανάγκες της συντρόφου του. Τείνει να αποσύρεται συναισθηματικά και να αποφεύγει την επαφή, κάτι που δημιουργεί απόσταση και στις στιγμές οικειότητας του ζευγαριού. Η σύντροφός του αρχίζει να δείχνει δυσφορία, γεγονός που εντείνει την πίεση που βιώνει.
Δόμηση Υπόθεσης και Θεραπευτική προσέγγιση
Αφού έγινε η δόμηση της υπόθεσης, case formulation, δηλαδή η ενσωμάτωση σε μια διατύπωση, σχετικά με τις αιτίες, τους παράγοντες που προκαλούν και τη διατήρηση των ψυχολογικών, διαπροσωπικών και συμπεριφορικών προβλημάτων του ατόμου, η θεραπεία βασίστηκε στη συνθετική ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, που συνδυάζει εργαλεία από διαφορετικές σχολές (Ψυχοδυναμική, Προσωποκεντρική, Υπαρξιακή, Γνωσιακή-Συμπεριφορική και Ψυχοσεξουαλική Θεραπεία), με στόχο να προσεγγίσουμε τον θεραπευόμενο ολιστικά, σε ένα ασφαλές, υποστηρικτικό και χωρίς κριτική περιβάλλον.
1. Διάγνωση και ψυχοεκπαίδευση
Αρχικά δόθηκε χώρος στην κατανόηση του προβλήματος και στην ψυχοεκπαίδευση γύρω από τη στυτική δυσλειτουργία, διαχωρίζοντας τα οργανικά από τα ψυχολογικά αίτια. Συζητήθηκε το πώς το άγχος επίδοσης και οι εσωτερικευμένες προσδοκίες για τον «ρόλο του άντρα» μπορούν να λειτουργήσουν ανασταλτικά για τη φυσική ερωτική ανταπόκριση. (Kaplan, 1974; Levine, 2003)
Το άγχος επίδοσης λειτουργεί ως ένας “φαύλος κύκλος”: όσο περισσότερο ανησυχώ για το αν θα έχω στύση, τόσο πιο πιθανό είναι το σώμα μου να μη λειτουργήσει «όπως πρέπει».
Στο πλαίσιο αυτό, αναγνωρίσαμε και αποδημήσαμε διαδεδομένους μύθους γύρω από το σεξ που επηρεάζουν το πώς ο ίδιος αντιλαμβάνεται την ερωτική πράξη και την απόδοσή του. Μιλήσαμε για την ιδέα ότι «ο άντρας πρέπει πάντα να θέλει και να μπορεί», ότι «το καλό σεξ φαίνεται από τη διάρκεια ή τη στύση» και άλλες αντίστοιχες πεποιθήσεις που εντείνουν την πίεση. (Zilbergeld, 1999)
Επιπλέον, έγινε αναφορά στην επίδραση της πορνογραφίας, τόσο στη διαμόρφωση μη ρεαλιστικών προσδοκιών όσο και στην απόσπαση της σεξουαλικής ανταπόκρισης από τη συναισθηματική εγγύτητα. Συζητήσαμε πώς η συχνή έκθεση σε πορνογραφικό υλικό μπορεί να διαστρεβλώσει την εικόνα του φυσιολογικού σεξ, προκαλώντας συγκρίσεις, άγχος και μειωμένη συναισθηματική σύνδεση κατά την επαφή με σύντροφο. (Carvalheira, Traeen, & Stulhofer, 2015)
Διαβάστε ακόμα:
2. Εργασία με τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις
Εξερευνήσαμε τα βαθύτερα συναισθήματα ντροπής και αμφιβολίας που συνδέονται με την αυτοεικόνα του ως άντρα. Πολλές φορές, δυσκολίες όπως η στυτική δυσλειτουργία σχετίζονται όχι με την επιθυμία αυτή καθαυτή, αλλά με εσωτερικές πιέσεις και φόβους αποτυχίας. Ο Γ. άρχισε σταδιακά να αναγνωρίζει ότι είχε συνδέσει τη σεξουαλική πράξη με μια υποχρέωση να «αποδώσει», και όχι με ελευθερία, χαρά και σύνδεση.
Παράλληλα, δόθηκε έμφαση στην επανασύνδεση με το σωμα, έξω από το άγχος του αποτελέσματος.
3. Ασκήσεις εστίασης στην αίσθηση (sensate focus)
Σε επόμενο στάδιο, εντάχθηκαν ασκήσεις εστιασμένες στην σωματική και αισθητηριακή επαφή χωρίς στόχο τη διείσδυση ή την επίδοση. Πρόκειται για καθιερωμένη τεχνική στη σεξοθεραπεία (Masters & Johnson, 1970), που επιτρέπει στους συντρόφους να απολαμβάνουν την εγγύτητα χωρίς την πίεση του «να πετύχει η πράξη».
Στόχος των ασκήσεων δεν είναι η στύση, αλλά η χαλάρωση, το μοίρασμα της επαφής και η σύνδεση με το σώμα, με ασφάλεια και χωρίς προσδοκίες.
4. Σχέση με τον εαυτό και με τη σύντροφο
Μέσα από τη θεραπευτική εργασία, ο Γ. άρχισε να αναγνωρίζει πώς ο φόβος απόρριψης και η ανάγκη για αποδοχή επηρέαζαν τη σχέση του και τη σεξουαλικότητα. Με τον καιρό, εξερευνήσαμε τρόπους να επικοινωνήσει πιο ανοιχτά με τη σύντροφό του, να μοιραστεί τα συναισθήματά του και να ξαναχτίσουν μαζί την οικειότητα και τη σύνδεση. (Brotto & Luria, 2014)
Συμπεράσματα
Η στυτική δυσλειτουργία δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά αγγίζει βαθιά την αυτοεικόνα, τη σχέση, τις προσδοκίες, τις ενοχές και την επικοινωνία. Σε ένα ασφαλές ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, το άτομο μπορεί να κατανοήσει τι πραγματικά συμβαίνει, να δώσει χώρο στα συναισθήματά του και να ανακτήσει τη σύνδεση με τον εαυτό του και τον σύντροφό του. (Levine, 2003; Zilbergeld, 1999)
Σταδιακά, αρχίζει να νιώθει περισσότερη εμπιστοσύνη στο σώμα του και στη σεξουαλική του ικανότητα. Μπορεί να μιλήσει για τις ανάγκες του και να βιώσει το σεξ με λιγότερο άγχος και περισσότερη παρουσία στο τώρα.
Η εστίαση μετατοπίζετε από την επίδοση στη σύνδεση και από την τελειότητα στην αυθεντικότητα. Η διαδικασία δεν είναι γραμμική, αλλά η σταδιακή απενοχοποίηση του εαυτού, η συναισθηματική επεξεργασία και η σωματική επανασύνδεση φέρνουν την αλλαγή στην ποιότητα ζωής του ατόμου.
Η περίπτωση του Γ. δείχνει πόσο σημαντικό είναι να ακούσουμε το σώμα μας όχι ως πρόβλημα, αλλά ως μήνυμα. Και πως όταν δοθεί χώρος στον άνθρωπο και στις ανάγκες του, συχνά η αλλαγή δεν αργεί να έρθει.
Βιβλιογραφία και προτροπή για περεταίρω μελέτη
- American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
➤ Για τον ορισμό και τα διαγνωστικά κριτήρια της στυτικής δυσλειτουργίας (ως μέρος της ανδρικής σεξουαλικής διέγερσης). - Levine, S. B. (2003). The nature of sexual desire: A clinician’s perspective. Archives of Sexual Behavior, 32(3), 279–285.
➤ Για την πολυπλοκότητα της σεξουαλικής επιθυμίας και πώς επηρεάζεται από ψυχολογικούς παράγοντες. - McCabe, M. P., Sharlip, I. D., Lewis, R., et al. (2016). Risk Factors for Sexual Dysfunction Among Young Men: A Systematic Review. The Journal of Sexual Medicine, 13(4), 518–532.
➤ Στατιστικά δεδομένα και ψυχολογικά αίτια της ΣΔ σε νεαρούς άνδρες. - Basson, R. (2005). Women’s sexual dysfunction: Revised and expanded definitions. Canadian Medical Association Journal, 172(10), 1327–1333.
➤ Παρόλο που αφορά και τις γυναίκες, περιέχει χρήσιμες διακρίσεις για τη σεξουαλική λειτουργία που εφαρμόζονται και στους άνδρες. - Kaplan, H. S. (1974). The New Sex Therapy: Active Treatment of Sexual Dysfunctions. New York: Brunner/Mazel.
➤ Κλασικό έργο για την ψυχοσεξουαλική θεραπεία και το άγχος επίδοσης. - Brotto, L., & Luria, M. (2014). Sexual desire and motivational relevance. Journal of Sex Research, 51(1), 17–33.
➤ Για τη σεξουαλική επιθυμία και τη σημασία της συναισθηματικής και σχεσιακής επαφής. - Zilbergeld, B. (1999). The New Male Sexuality. New York: Bantam Books.
➤ Για τη διερεύνηση των σεξουαλικών μύθων, την ανδρική σεξουαλικότητα και την αποδόμηση στερεοτύπων. Εξαιρετική πηγή για το πώς τα κοινωνικά μηνύματα επηρεάζουν την εμπειρία των ανδρών. - Carvalheira, A., Traeen, B., & Stulhofer, A. (2015). Masturbation and pornography use among men in relationships: Associations with sexual satisfaction and relationship quality. Journal of Sex & Marital Therapy, 41(6), 574–586.
➤ Για την επίδραση της πορνογραφίας στη σεξουαλική εμπειρία και τις σχέσεις.
