Οριακή διαταραχή προσωπικότητας: Συναισθήματα, σχέσεις και θεραπεία

Όταν τα συναισθήματα γίνονται δύσκολα να αντέξεις

Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας αφορά πολύ περισσότερα από έναν έντονο χαρακτήρα ή μια δύσκολη σχέση. Μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο που ένας άνθρωπος βιώνει τα συναισθήματά του, βλέπει τον εαυτό του και συνδέεται με τους άλλους. Ωστόσο, η διάγνωση δεν περιγράφει ολόκληρη την προσωπικότητά του ούτε καθορίζει το μέλλον του.

Ίσως ένα μήνυμα που αργεί να απαντηθεί προκαλεί έντονο φόβο ότι μια σχέση τελειώνει. Ίσως μετά από έναν καβγά η ανάγκη για επαφή εναλλάσσεται με την επιθυμία να απομακρυνθείς εντελώς. Αυτά τα παραδείγματα δεν αρκούν για διάγνωση. Μπορούν, ωστόσο, να ανοίξουν μια συζήτηση για τον πόνο που υπάρχει πίσω από τις αντιδράσεις.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι «τι άνθρωπος είμαι;», αλλά «τι με δυσκολεύει και ποια βοήθεια μπορεί να μου ταιριάξει;». Εξάλλου, υπάρχουν θεραπευτικές επιλογές και πραγματικές δυνατότητες βελτίωσης. [1]

Τι είναι η οριακή διαταραχή προσωπικότητας;

Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας, γνωστή και ως BPD, περιλαμβάνει επίμονες δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων, στην εικόνα εαυτού και στις σχέσεις. Επιπλέον, συχνά περιλαμβάνει παρορμητικές αντιδράσεις και μεγάλη ευαισθησία στην απόρριψη. Αυτές οι δυσκολίες μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινή λειτουργία. [1]

Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει «δύο προσωπικότητες» ούτε ότι κάθε αλλαγή διάθεσης αποτελεί ένδειξη διαταραχής. Επίσης, η ένταση διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Για παράδειγμα, ορισμένοι δυσκολεύονται περισσότερο στις κοντινές σχέσεις, ενώ άλλοι βιώνουν έντονο κενό, θυμό ή αβεβαιότητα για τον εαυτό τους.

Επομένως, χρειάζεται να εξετάζουμε τη συνολική εικόνα: τη διάρκεια, τη συχνότητα και το κόστος των δυσκολιών. Μια διαδικτυακή περιγραφή δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτήν τη διερεύνηση.

Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν;

Ωστόσο, οι εμπειρίες διαφέρουν και δεν εμφανίζουν όλοι όλα τα παρακάτω συμπτώματα. Συχνές δυσκολίες είναι ο έντονος φόβος εγκατάλειψης, οι ασταθείς και πολύ έντονες σχέσεις, οι μεταβολές στην εικόνα εαυτού και το χρόνιο αίσθημα κενού. [1]

Επιπλέον, μπορεί να υπάρχουν γρήγορες μεταβολές του συναισθήματος, δυσκολία διαχείρισης θυμού και παρορμητικές επιλογές με αρνητικές συνέπειες. Επίσης, σε περιόδους μεγάλης πίεσης, ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν αποσύνδεση από τον εαυτό τους ή το περιβάλλον. Άλλοι εμφανίζουν αυτοτραυματισμό ή αυτοκτονικές σκέψεις, που απαιτούν άμεση προσοχή και κατάλληλη βοήθεια. [1]

Δεν χρησιμοποιούμε, λοιπόν, αυτά τα στοιχεία ως λίστα για να χαρακτηρίσουμε έναν σύντροφο. Για παράδειγμα, ο φόβος απόρριψης μπορεί να υπάρχει και χωρίς διαταραχή προσωπικότητας. Επομένως, ο ειδικός αναζητά τη σχέση ανάμεσα στις δυσκολίες και εξετάζει άλλες πιθανές εξηγήσεις.

Οριακή και διπολική διαταραχή: ποια είναι η διαφορά;

Οι δύο διαταραχές μπορεί να έχουν ορισμένα κοινά στοιχεία, όπως παρορμητικότητα ή μεταβολές της διάθεσης. Ωστόσο, δεν είναι η ίδια κατάσταση. Στη διπολική διαταραχή, ο ειδικός διερευνά διακριτά επεισόδια μανίας ή υπομανίας, με χαρακτηριστικές αλλαγές στην ενέργεια, στη δραστηριότητα και στη διάθεση. [1]

Στην οριακή διαταραχή, οι έντονες συναισθηματικές μεταβολές συχνά κρατούν ώρες έως λίγες ημέρες και συνδέονται με ένα ευρύτερο μοτίβο δυσκολιών. Παρ’ όλα αυτά, η διάρκεια μόνη της δεν λύνει το διαγνωστικό ερώτημα. Επιπλέον, οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν. Γι’ αυτό έχει σημασία το πλήρες ιστορικό και όχι μια γρήγορη σύγκριση συμπτωμάτων. [1]

Γιατί αναπτύσσεται;

Δεν υπάρχει μία αιτία που εξηγεί κάθε περίπτωση. Αντίθετα, η έρευνα εξετάζει την αλληλεπίδραση γενετικών, βιολογικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Δύσκολες πρώιμες εμπειρίες ή ασταθείς σχέσεις μπορεί να αυξάνουν την ευαλωτότητα, χωρίς να καθορίζουν αναπόφευκτα την εξέλιξη. [1]

Επίσης, δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι με οριακή διαταραχή την ίδια ιστορία τραύματος. Αντίστοιχα, πολλοί άνθρωποι που έζησαν τραυματικές εμπειρίες δεν εμφανίζουν τη διαταραχή. Επομένως, η διερεύνηση δεν χρειάζεται να καταλήγει σε μια απλή απόδοση ευθύνης σε έναν γονέα ή σε ένα γεγονός. [1]

Γι’ αυτό, στη θεραπευτική συζήτηση έχει σημασία να χωρά τόσο η ιστορία όσο και το παρόν: τι συμβαίνει σήμερα, τι διατηρεί την ένταση και ποιες αλλαγές μπορούν να γίνουν εφικτές.

Πώς γίνεται μια ουσιαστική αξιολόγηση;

Ένας κατάλληλα εκπαιδευμένος επαγγελματίας ψυχικής υγείας συζητά τα συμπτώματα, την προσωπική και οικογενειακή ιστορία και την επίδραση των δυσκολιών στην καθημερινότητα. Παράλληλα, εξετάζει άλλες πιθανές ή συνυπάρχουσες καταστάσεις, όπως κατάθλιψη, άγχος, μετατραυματικές δυσκολίες ή διπολική διαταραχή. [1]

Μπορείς να προετοιμαστείς με δύο ή τρία πρόσφατα περιστατικά. Τι προηγήθηκε; Τι ένιωσες; Τι σκέφτηκες και τι έκανες; Πόσο κράτησε η ένταση; Έτσι, οι συγκεκριμένες πληροφορίες βοηθούν περισσότερο από το να προσπαθήσεις να ταιριάξεις σε μια διαγνωστική περιγραφή.

Επιπλέον, μπορείς να ρωτήσεις τι στηρίζει την εκτίμηση του ειδικού και ποιες ανάγκες καλύπτει το προτεινόμενο πλάνο. Επομένως, ο ειδικός εξηγεί τη διάγνωση και τη συνδέει, μέσα από τον διάλογο, με πρακτικούς στόχους.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία στην οριακή διαταραχή;

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασική θεραπευτική επιλογή. Στόχος είναι να αναγνωρίζεις τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις σου, να περιορίζεις συμπεριφορές που σε βλάπτουν και να αποκτάς περισσότερες επιλογές στις σχέσεις. Ωστόσο, η θεραπεία δεν περιορίζεται σε συμβουλές του τύπου «σκέψου θετικά». [1]

Η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία, γνωστή ως DBT, περιλαμβάνει δεξιότητες επίγνωσης, διαχείρισης συναισθημάτων και βελτίωσης των σχέσεων. Βοηθά επίσης στην αντιμετώπιση αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών. Η δουλειά συνδυάζει την αναγνώριση του βιώματος με την προσπάθεια αλλαγής όσων προκαλούν δυσκολίες. [1] [2]

Μια άλλη επιλογή είναι η θεραπεία βασισμένη στη νοητικοποίηση, η MBT. Εστιάζει στην κατανόηση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των προθέσεων του εαυτού και των άλλων. Έτσι, ενισχύει την ικανότητα να εξετάζεις μια ερμηνεία πριν τη θεωρήσεις βεβαιότητα. [2]

Η κατάλληλη προσέγγιση εξαρτάται από τις ανάγκες και τις προτιμήσεις σου, καθώς και από την εκπαίδευση του θεραπευτή. Επομένως, θεραπευτής και θεραπευόμενος ορίζουν σαφείς στόχους, συμφωνούν ένα σταθερό πλαίσιο και επανεκτιμούν τακτικά την πορεία. Η βελτίωση μπορεί να απαιτεί χρόνο και δεν ακολουθεί την ίδια διαδρομή για όλους. [2] [3]

Τι ρόλο έχουν τα φάρμακα;

Τα φάρμακα δεν αποτελούν την κύρια θεραπεία της οριακής διαταραχής προσωπικότητας. Οι οδηγίες NICE δεν τα συνιστούν ως ειδική θεραπεία της ίδιας της διαταραχής. Μπορεί, ωστόσο, να έχουν θέση για συνυπάρχουσες παθήσεις ή συγκεκριμένες βραχυχρόνιες ανάγκες σε κρίση, μετά από ψυχιατρική αξιολόγηση. [3]

Αν λαμβάνεις ήδη αγωγή, συζήτησε με τον γιατρό σου τι στοχεύει κάθε φάρμακο και πώς παρακολουθείτε το αποτέλεσμα. Μην αλλάζεις ή διακόπτεις την αγωγή μόνος σου με βάση ένα άρθρο. Άλλωστε, ο γιατρός λαμβάνει υπόψη το δικό σου ιστορικό πριν από κάθε απόφαση. [1]

Πώς μπορεί να στηρίξει ένας κοντινός άνθρωπος;

Αρχικά, η στήριξη αρχίζει από την ακρόαση και την αναγνώριση του συναισθήματος. Το «ακούω ότι φοβήθηκες πολύ» δεν σημαίνει ότι συμφωνείς με κάθε ερμηνεία ή συμπεριφορά. Μπορείς να δείχνεις ενδιαφέρον και ταυτόχρονα να μιλάς καθαρά για τα όριά σου. [1]

Για παράδειγμα: «Θέλω να το συζητήσουμε. Αν αρχίσουμε να προσβάλλουμε ο ένας τον άλλον, ας κάνουμε μια παύση και ας συμφωνήσουμε πότε θα επιστρέψουμε». Έτσι, η σαφήνεια βοηθά περισσότερο από υποσχέσεις που δεν μπορείς να κρατήσεις.

Παράλληλα, ενθάρρυνε την κατάλληλη φροντίδα και αναζήτησε υποστήριξη για τον εαυτό σου όταν τη χρειάζεσαι. Δεν είναι δική σου ευθύνη να γίνεις θεραπευτής του αγαπημένου σου ανθρώπου. Η ασφάλεια παραμένει προτεραιότητα, ιδιαίτερα αν υπάρχουν απειλές ή βία.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;

Κάθε αναφορά σε αυτοτραυματισμό ή αυτοκτονία απαιτεί σοβαρή αντιμετώπιση. Επομένως, δεν την απορρίπτουμε ως «υπερβολή» ή «χειρισμό». Επικοινώνησε άμεσα με επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν υπάρχει τέτοια ανησυχία. [1]

Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, σοβαρός τραυματισμός ή αδυναμία να παραμείνεις ασφαλής, κάλεσε το 112 ή πήγαινε στο πλησιέστερο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών. Στην Ελλάδα το 112 λειτουργεί δωρεάν, όλο το εικοσιτετράωρο. Μην περιμένεις απάντηση από τη φόρμα ραντεβού του site σε μια επείγουσα κατάσταση. [4]

Μπορεί να υπάρξει ουσιαστική βελτίωση;

Ναι. Με κατάλληλη θεραπεία, πολλοί άνθρωποι μειώνουν τα συμπτώματα, λειτουργούν καλύτερα και χτίζουν πιο σταθερές σχέσεις. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η πορεία είναι πάντα εύκολη ή ότι υπάρχει ένα ίδιο χρονοδιάγραμμα για όλους. [1]

Για παράδειγμα, πρόοδος μπορεί να είναι να αναγνωρίζεις νωρίτερα τον φόβο σου, να ζητάς βοήθεια πριν κορυφωθεί η ένταση ή να επιστρέφεις σε μια δύσκολη συζήτηση χωρίς να εγκαταλείπεις τη σχέση. Οι μικρές αλλαγές αξίζουν προσοχή, ακόμη κι όταν υπάρχουν πισωγυρίσματα.

Το πρώτο βήμα μπορεί να είναι μια συζήτηση για όσα σε δυσκολεύουν. Δεν χρειάζεται να έχεις έτοιμη διάγνωση ούτε να περιμένεις να φτάσεις στα όριά σου. Μπορείς να ζητήσεις βοήθεια για να κατανοήσεις τον εαυτό σου με περισσότερη ακρίβεια και λιγότερη επίκριση.