Επιλογή συντρόφου: Γιατί επαναλαμβάνονται ορισμένα μοτίβα στις σχέσεις;

Όταν διαφορετικές σχέσεις μας αφήνουν με μια παρόμοια απογοήτευση, είναι εύκολο να σκεφτούμε: «Γιατί επιλέγω πάντα τον ίδιο τύπο ανθρώπου;». Η επιλογή συντρόφου μπορεί να συνδέεται με όσα έχουμε μάθει για την εγγύτητα, αλλά δεν εξηγείται μόνο από την παιδική ηλικία.

Χρειάζεται να εξετάσουμε και τις συνθήκες της γνωριμίας, τις σημερινές μας ανάγκες και τη συμπεριφορά του άλλου. Μια σχέση δημιουργείται από δύο ανθρώπους, όχι μόνο από την ιστορία του ενός.

Το οικείο μπορεί να μας τραβά, χωρίς να είναι πάντα καλό για εμάς

Αν έχουμε συνηθίσει να προσπαθούμε πολύ για λίγη ανταπόκριση, μια αβέβαιη γνωριμία μπορεί να μας φαίνεται οικεία. Αυτή είναι μια πιθανή διαδρομή προς διερεύνηση, όχι ένας κανόνας που εξηγεί κάθε έλξη.

Το ότι κάτι θυμίζει το παρελθόν δεν σημαίνει ότι το επιλέγουμε συνειδητά για να πληγωθούμε. Και δεν σημαίνει ότι φταίμε για τον τρόπο που μας αντιμετωπίζει κάποιος.

Τα «αντίθετα» δεν έλκονται υποχρεωτικά

Η έρευνα για τον δεσμό και την προτίμηση συντρόφου παρουσιάζει διαφορετικά ευρήματα ανάλογα με το αν εξετάζουμε υποθετικές επιλογές ή πραγματικές, μακροχρόνιες σχέσεις. Δεν προκύπτει ένας απλός νόμος ότι ο αγχώδης άνθρωπος επιλέγει πάντα έναν αποφευκτικό.^[1]

Έλξη και συμβατότητα δεν είναι το ίδιο

Μπορεί να μας ελκύει έντονα ένας άνθρωπος και να θέλουμε διαφορετικά πράγματα από τη σχέση. Ο ένας μπορεί να επιθυμεί αποκλειστικότητα και ο άλλος μια περιστασιακή επαφή. Η ειλικρινής διαφορά δεν κάνει κανέναν ελαττωματικό, αλλά χρειάζεται να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Ένα υποθετικό παράδειγμα: η Ελένη ακούει από την αρχή ότι ο άνθρωπος που γνωρίζει δεν θέλει σταθερή σχέση. Ελπίζει ότι, αν γίνει αρκετά σημαντική γι’ αυτόν, θα αλλάξει. Η ερώτηση δεν είναι αν αξίζει περισσότερη αγάπη. Είναι αν αυτό που προσφέρεται τώρα ταιριάζει σε αυτό που αναζητά.

Τι μπορώ να παρατηρήσω στην πράξη;

Αντί να αναζητούμε αμέσως έναν χαρακτηρισμό, μπορούμε να δώσουμε χρόνο σε συγκεκριμένες παρατηρήσεις:

• Υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις;
• Μπορώ να πω ότι κάτι με δυσκολεύει χωρίς να υποτιμηθώ;
• Έχουμε χώρο και οι δύο να προτείνουμε, να αρνηθούμε και να αποφασίσουμε;
• Οι βασικές μας επιθυμίες για τη σχέση συναντιούνται;

Οι απαντήσεις χρειάζονται χρόνο. Μια όμορφη πρώτη εντύπωση δεν αρκεί για να γνωρίσουμε τον τρόπο που κάποιος σχετίζεται όταν υπάρχει διαφωνία ή απογοήτευση.

Η αυτογνωσία δεν πρέπει να γίνεται αυτοκατηγορία

Το «τι μπορώ να μάθω από αυτή την εμπειρία;» είναι διαφορετικό από το «τα προκάλεσα όλα εγώ». Ειδικά όταν υπάρχει εξαπάτηση, έλεγχος ή κακοποίηση, η ευθύνη ανήκει σε εκείνον που ασκεί αυτές τις συμπεριφορές.

Μερικές δυσκολίες γίνονται ορατές αργότερα. Άλλες φορές η αποχώρηση δυσκολεύει από οικονομικές συνθήκες, παιδιά ή φόβο. Δεν μπορούμε να συμπεράνουμε την αυτοεκτίμηση ενός ανθρώπου μόνο από τη σχέση στην οποία βρίσκεται.

Μικρές αλλαγές στις επόμενες γνωριμίες

Μπορείτε να ξεκινήσετε γράφοντας τι έχει ουσιαστική σημασία για εσάς: για παράδειγμα, σεβασμός στην ιδιωτικότητα, ειλικρίνεια και κοινή πρόθεση δέσμευσης. Στη συνέχεια παρατηρήστε αν αυτά υπάρχουν στην πράξη, χωρίς να βιάζεστε να προσπεράσετε μια ασυμφωνία.

Δεν πρόκειται για λίστα που εγγυάται την «τέλεια επιλογή». Είναι ένας τρόπος να ακούτε περισσότερο τον εαυτό σας όσο γνωρίζετε έναν άλλον άνθρωπο.

Παρατήρηση χωρίς εξετάσεις και δοκιμασίες

Το να δίνετε χρόνο σε μια γνωριμία δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να δοκιμάζετε τον άλλον για να δείτε αν θα σας κυνηγήσει. Μια καθυστερημένη απάντηση επίτηδες ή μια σκηνή ζήλιας δεν σας δείχνει απαραίτητα πώς θα ήταν η σχέση χωρίς αυτή την πίεση. Περισσότερο χρήσιμη μπορεί να είναι μια πραγματική, μικρή διαφωνία που προκύπτει φυσικά.

Ας υποθέσουμε ότι προτείνετε έξοδο και ο άλλος δεν μπορεί. Σας προτείνει άλλη ημέρα ή αφήνει σταθερά όλη την πρωτοβουλία σε εσάς; Όταν εσείς δεν είστε διαθέσιμοι, το δέχεται ή σας κάνει να αισθάνεστε ότι πρέπει να απολογηθείτε; Κανένα περιστατικό δεν αρκεί για έναν συνολικό χαρακτηρισμό. Με τον χρόνο, όμως, μπορείτε να δείτε αν υπάρχει χώρος και για τους δύο.

Ανάγκες, προτιμήσεις και διαφορές που έχουν βάρος

Δεν χρειάζεται να σας αρέσουν τα ίδια φαγητά ή να έχετε τα ίδια χόμπι για να ταιριάξετε. Άλλο βάρος έχει μια διαφορετική μουσική προτίμηση και άλλο μια διαφωνία για το αν θέλετε παιδιά, αποκλειστικότητα ή κοινό τόπο διαμονής. Όταν όλα μπαίνουν στην ίδια λίστα, μπορεί να χάνεται η διάκριση ανάμεσα στο ευχάριστο και στο ουσιαστικό.

Μπορείτε να χωρίσετε όσα σκέφτεστε σε τρεις ομάδες: όσα είναι απαραίτητα για εσάς, όσα επιθυμείτε αλλά συζητιούνται και όσα ακόμη δεν γνωρίζετε. Δεν χρειάζεται να παρουσιάσετε αυτή τη λίστα σαν ερωτηματολόγιο στην πρώτη συνάντηση. Μπορεί να σας βοηθήσει να κάνετε σταδιακά πιο ειλικρινείς συζητήσεις, αντί να επενδύετε μόνο σε μια εικόνα για το πώς θα μπορούσε να γίνει ο άλλος.

Τι μαθαίνω από μια σχέση που τελείωσε;

Για να σκεφτείτε μια προηγούμενη εμπειρία, δοκιμάστε να περιγράψετε γεγονότα αντί για γενικές ετυμηγορίες. Αντί για το «πάντα επιλέγω λάθος», μπορείτε να γράψετε: «Δυσκολεύτηκα να ρωτήσω τι θέλει ο άλλος, επειδή φοβόμουν την απάντηση». Η δεύτερη φράση δείχνει κάτι συγκεκριμένο που μπορείτε να δοκιμάσετε διαφορετικά σε μια επόμενη γνωριμία.

Καταγράψτε επίσης τι κάνατε με τρόπο που σας υποστήριξε. Ίσως μιλήσατε νωρίτερα για μια ανάγκη, ζητήσατε βοήθεια ή αναγνωρίσατε μια ασυμφωνία που παλιότερα θα αγνοούσατε. Η μάθηση δεν αφορά μόνο τα λάθη. Αφορά και το να αντιλαμβάνεστε τις αλλαγές που έχουν ήδη γίνει, ακόμη κι αν μια σχέση δεν είχε την κατάληξη που ελπίζατε.

Δεν υπάρχει τρόπος να εξαλείψετε κάθε πιθανότητα απογοήτευσης. Η γνωριμία περιλαμβάνει αβεβαιότητα και πληροφορίες που εμφανίζονται σταδιακά. Το ζητούμενο είναι να παραμένετε σε επαφή με όσα παρατηρείτε και αισθάνεστε, διατηρώντας το δικαίωμα να ξανασκεφτείτε μια επιλογή όταν μαθαίνετε κάτι καινούργιο.

Πότε βοηθά η ψυχοθεραπεία;

Αν επαναλαμβάνεται μια δυσκολία που δεν καταλαβαίνετε ή δυσκολεύεστε να αποχωριστείτε σχέσεις που σας πληγώνουν, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει χώρο για διερεύνηση. Η κατανόηση του παρελθόντος συνδέεται με τις επιλογές που είναι εφικτές σήμερα.

Δεν χρειάζεται να θεραπεύσετε κάθε ανασφάλεια πριν αγαπήσετε. Χρειάζεται να υπάρχει χώρος να μαθαίνετε, να βάζετε όρια και να αλλάζετε γνώμη.

Βιβλιογραφία και πηγές

1. Holmes, B. M., & Johnson, K. R. (2009). Adult attachment and romantic partner preference: A review. Journal of Social and Personal Relationships, 26(6–7), 833–852.